taalunieversum

Perdu
Kloveniersburgwal 86
1012 CZ Amsterdam
Tel: +31 (0)20-4220542

Vrijdag 9 juni 2006. Aanvang 20.30 uur. Toegang 6/5 euro.

Op het breukvlak van twee werelden. Over cultuurkritiek en literatuur.
M.m.v.: Arnold Heumakers, Atte Jongstra, Ewoud Kieft, Sven Vitse.
Gespreksleider: Esma Moukhtar.

In een recent artikel in De Groene Amsterdammer (Literatuur 2006;1) getiteld "Slaapwandelen in de letteren. Of: het einde van de Romantiek" spreekt Arnold Heumakers het vermoeden uit dat we in een culturele overgangsfase zijn beland. De aannames en noties die vanaf de Romantiek ten grondslag lagen aan het denken over kunst en literatuur hebben hun kracht en vanzelfsprekendheid verloren. Vandaar het gevoel van permanente crisis in de kunsten en letteren. Dat zou ook het crisisgevoel kunnen verklaren dat de debatten beheerst in letterenland: over hoe het gesteld is met de geschiedschrijving van de moderne literatuur, de kritiek, het onderwijs en de relatie van de literatuur tot de werkelijkheid. In literaire bladen en dagbladen, essaybundels, op literaire podia en op websites vliegen de bekende woorden en categorieën in het rond: individu en massa, autonomie en maatschappelijke betrokkenheid, elitair en populair, fictie en werkelijkheid, modern en postmodern, hoge en lage cultuur, maar... het wil niet meer lukken: we geloven niet meer in het onderscheid dat deze woorden lang hebben aangeduid. Hoe komt dat toch? In wat voor tijd leven we? Wat kan de literatuur nog betekenen?

Perdu verlangt ernaar de problematiek van taal en literatuur in relatie tot ons tijdsgewricht met meer diepgang te behandelen dan bij de debatten mogelijk is en speurt naar schrijvers en geschriften die dat mogelijk maken. Een van die geschriften is een essaybundel van Arnold Heumakers De schaduw van de vooruitgang. Hierin onderzoekt hij het eeuwenoude genre van de cultuurkritiek, een genre dat meer beoogt dan het vermaken van de lezers. Cultuurcritici menen immers te zien hoe het met de cultuur is gesteld en meer nog: ze leveren ook vaak een remedie voor wat er in hun ogen niet deugt. Heumakers levert kritiek op die pretentie en probeert er achter te komen waarom de remedies zo zelden werken. Is dat niet omdat de criticus zich tegenover de cultuur stelt als een dokter tegenover een patiënt? Dat het ook anders kan toont Heumakers aan de hand van schrijvers die zichzelf als onderdeel van een veranderende cultuur ervaren en die, wanneer ze die veranderingen in taal willen vatten, stuiten op de ontoereikendheid van de bestaande taal. Voor Heumakers is het juist die literatuur die inzicht in de samenleving en in onszelf verschaft. En dat er een remedie voor de narigheid zou zijn, dat is een romantische idee dat zijn tijd heeft gehad.
Drie auteurs, elk vanuit hun eigen invalshoek, geven commentaar op deze gedachten van Heumakers en zullen met elkaar en met het publiek in discussie gaan.

Arnold Heumakers is als literatuurcriticus verbonden aan NRC Handelsblad. Hij publiceerde eerder onder andere Schoten in de concertzaal, De fatale cirkel en samen met Wouter Oudemans, De horizon van Buitenveldert. Gesprekken over cultuur en techniek.
Atte Jongstra is naast prozaschrijver, dichter, essayist en criticus. Zijn proza behelst ondermeer Psychologie van de zwavel (1989), Disgenoten, Groente, Hudigers Hooglied en De Tegenhanger. Familieportret is een essaybundel.
Ewoud Kieft, Historicus. Binnenkort verschijnt van hem bij uitgeverij Vantilt Het plagiaat. Dit boek behandelt de polemiek van Menno ter Braak en Anton van Duinkerken, twee belangrijke intellectuelen uit het interbellum. Hij schreef ook over de moderniteit in Nederland tussen 1914 en 1940 en over avant-garde, katholicisme en het einde van de burgercultuur.
Sven Vitse. Verbonden aan de Vrije Universiteit van Brussel. Schrijft in bladen als Yang en DWenB over avant-garde en postmoderne trends, doet onderzoek naar postmoderne (literatuur)theorie en ideologie, zit in de redactieraad van DWenB.
Esma Moukhtar, docent Filosofie aan de Amsterdamse Hogeschool voor de Kunsten en de Willem de Kooning Academie- Hogeschool Rotterdam.