taalunieversum

Het is inderdaad zo dat elitaire cultuur veel minder aanhang vindt dan populaire cultuur. Een minderheid van de mensen vindt wat klassiek als "cultuur" beschouwd wordt, goed. Vaak zijn zulke teksten te moeilijk en komt er bij het lezen weinig lees- en leerplezier aan te pas. Mensen wijzen op het verschil tussen culturen omdat ze zich willen onderscheiden van elkaar. Maar zijn niet alle culturen evenveel waard op hun eigen manier? Waarom behoren bepaalde boeken dan tot "het beste" en andere, die zeer veel succes hebben, niet? Mensen leren niet veel uit teksten die ze niet begrijpen, de "complexiteit en meerwaarde" die ze zouden bezitten, heeft dan weinig resultaat. Er wordt veel meer geleerd uit teksten die aansluiten bij de interesses en het ontwikkelingsniveau van de betrokken lezer. En die teksten zijn voor iedereen verschillend...

Ik ben niet vertrouwd met De Meyer, maar Johnsons argumenten zijn mij (doordat ik een tijd heb gewerkt rond games en gamecultuur) wel bekend. De fout die Johnson (en ik veronderstel dus ook De Meyer) mijns inziens maakt is dat hij vanuit een (toegegeven, vaak gegronde) afkeer van highbrow cultuur te snel vooruitschiet naar het met te weinig voorbehoud prijzen van cultuurelementen die eerder als 'lowbrow' worden aanzien (overigens wil ik hier de opmerking maken dat desgewenst ook binnen games en film een onderscheid tussen highbrow en lowbrow kan worden gemaakt, dus dat de discussie eigenlijk complexer is dan men op het eerste zicht zou vermoeden - een punt dat De Meyer weliswaar benadrukt door te zeggen dat populaire cultuur steeds complexer is geworden).
Het komt er volgens mij dan ook op aan niet in de val te trappen om 'highbrow' en 'lowbrow' simpelweg van plaats te laten wisselen in ons denken over wat zogezegd het heil van de mensheid zou bevorderen. Veeleer moet gekeken worden naar hoe 'populaire' en 'elitaire' cultuur naar elkaar toegegroeid zijn en elkaar wederzijds hebben beïnvloed, zonder daarbij het vermogen tot het uiten van een gefundeerd waardeoordeel te verliezen. Ik zie immers niet hoe een vooruitgangsgedachte, of toch minstens het idee van 'leren' te combineren valt met het simplistische en nogal nihilistische idee dat alle culturen gelijkwaardig zouden zijn.
Ik zou daarom durven stellen dat de huidige positieve appreciatie van massacultuur niet zozeer zijn oorsprong vindt in mogelijkheden van 'lowbrow' die buiten het bereik van de meer elitaire cultuur liggen, maar in het ontdekken van het feit dat cognitieve en hermeneutische benaderingen en experimenten van en met de realiteit die tot daarvoor enkel aan 'highbrow' werden toegeschreven ook in de lagere cultuur vervat zijn. Zo kan bijvoorbeeld het game 'World of Warcraft' de speler net zozeer doen nadenken over de mogelijkheden van virtuele realiteit, narratieve structuren en identiteiten als 'Foucault's Pendulum' van Eco. Het valt dan ook toe te juichen dat die mogelijkheden van games onderzocht en gebruikt worden - maar ik klap al een stuk minder hard als daaruit een populistisch pleidooi voortvloeit dat oproept Eco's boeken dan maar op de brandstapel te gooien omdat ze 'te moeilijk' en/of 'te saai' zouden zijn en bijna niemand ze leest. Commercieel succes is immers een vrij onbetrouwbare graadmeter van waarde, waarmee ik trouwens niet wil zeggen dat iets zonder waarde niet goed zou mogen verkopen - wat zouden de kinderen van Britney Spears anders eten?

In navolging van de heer Vrijders ben ik ook erg bang voor de stijgende tendens van "afkeer".

Hoewel ik meer en meer zie dat de grenzen tussen "lage" en "hoge" cultuur kennelijk vervagen, zijn er nog steeds mensen die belist willen aflijnen en zich tegen andere vormen willen afzetten. Vaak is de objectiviteit van wetenschappelijk onderzoek dan zoek, en vervalt men in subjectieve voorkeuren.

Wat De Meyer en Johnson stellen, is beslist één van de vele waarheden over kunst, maar toch niet een absolute (indien deze bestaat). De gebakken lucht van de zwaar gesubsidieerd avantgarde kunst kan weliswaar inhoudsloos zijn, maar toch een radertje zijn in de evolutie van kunst.

Elitarisme als wapen, of manier om zich beter te voelen dan anderen is verkeerd, maar elitarisme om te differentieren is op zich niet verkeerd. Cultuur blijft namelijk precies in beweging omwille van het spel tussen de verschillende vormen en stromen, en precies daarin speelt het differentiele een rol.

Hey is net dat uitwisselen van invloeden en stromen tussen hoge en lage cultuur dat ervoor zorgt dat iets vespreiding krijgt. Een intelectuele notie bereikt pas het grote publiek door popularisering, en een populair idee krijgt pas waarde door intelectualisering.

Zowel de "elite" als "het voetvolk" willen op het einde allebei hetzelfde, namelijk dat hun visie door velen gekend is, dus populair is, en gerespecteerd wordt, wat slaat op het elitaire.