12 november 2006
Houellebecq
Tijdens de lessen literatuuronderwijs hebben we het controversiële werk van Houellebecq besproken (ook al in de vorm van een masterclass in NTGent).
Houellebecq blijkt inderdaad een controversieel figuur te zijn wegens zijn politiek niet-correcte meningen. We organiseerden een debat rond de volgende vragen (deze werden in een forum door de studenten beantwoord):
- Hoe staan leraren-in-opleiding tegenover het werk van Houellebecq (vanuit de vraag naar onderwijsbaarheid?
- Zou u de roman 'Platform' op de leeslijst zetten? Bekijk de mogelijke problemen (antihumanisme, racisme, etc.)
- Zou u de teksten klassikaal bespreken? Zo ja: hoe zou je dat aanpassen? Zo neen: waarom niet?
- Zou u klassikaal het toneel gaan bekijken? Zou u de leerlingen aanraden het toneel te gaan bekijken?
- Verwacht u problemen op een school met het laten lezen/bekijken en/of bespreken van dergelijke teksten? Wat is uw houding daartegenover?
Ook op HSN bespreken we deze problematiek. En het werk van Houellebecq werd ook besproken in De Cultuur van het Lezen:
"... bijvoorbeeld Michel Houellebecq (1998) die in de roman Elementaire deeltjes ook twee culturen in twee personages verbeeldde: twee halfbroers waarbij de ene als een genotzoeker beschreven wordt, de ander als een moleculair bioloog. Hoe negatief Houellebecq ook over het humanisme en de daarbij horende literatuur schreef, toch valt het op dat hij dit thema opnieuw opneemt in zijn laatste roman, Mogelijkheid van een eiland (2005) waarin hij een gekloonde mens laat leven in een verwetenschappelijkte wereld zonder literatuur, zonder verhalen (die hebben immers geen zin meer) maar uiteindelijk laat constateren dat wat hij het meest mist, de literaire verbeelding is. Wat had men anders van romanschrijvers verwacht?"
Reacties
Houellebecq, Roth, Coetzee,... brengen een meerwaarde in de klas. Is het dan een noodzaak deze boeken in vertaling aan de leerlingen aan te bieden, zoals de leerkracht in de lezersbrief voorstelt? Hierdoor is er minder ruimte voor de Nederlandstalige literatuur. Vertaalde literatuur kan, met eventueel een kleine duiding over de problematiek van het vertalen. Houellebecq's Platform in vertaling roept toch wel vragen op. Houellebecq kan ook in het Frans, of Roth in de Engelse les.
Ik zou ook eerder opteren om een werk van Roth, Coetzee, ... in de Engelse les te lezen en in de Nederlandse les zoveel mogelijk Nederlandstalige literatuur. We hebben toch een uitgebreide literatuur waar werken in kunnen gevonden worden die allerlei leerlingen zullen aanspreken, zonder te grijpen naar vertalingen, die inderdaad problematisch kunnen zijn.
--- Lies VanmaelsaekeOk, uiteraard kan het werk van die auteurs ook in de lessen Engels of Frans aan bod komen (al ga je daar snel op grenzen botsen, want het zijn natuurlijk niet de meest eenvoudige auteurs).
Maar de stelling of vraag was, volgens mij, toch meer inhoudelijk: kun je een 'verontrustende' auteur als Houellebecq loslaten op middelbare studenten?
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
Ik zie geen enkele reden waarom het werk van Houellebecq niet zou kunnen gelezen worden in de klas. Houellebecq is hondsbrutaal en pijnlijk direct. Zijn messcherpe analyses van de Westerse maatschappij en cultuur zijn misschien onaangenaam om lezen als Europeaan/westerling,..., maar daarom niet minder raak. Zijn mensbeeld is pessimistisch en nihilistisch, maar het tumult dat zijn werk veroorzaakt, toont in ieder geval aan dat het weinigen onverschillig laat. Zelf zijn grootste tegenstander zal moeten toegeven dat Houellebecq er in ieder geval voor zorgt dat er meer over literatuur wordt gepraat.
Bovendien sluiten de politiek incorrecte standpunten van zijn personages (en de schrijver zelf?) dicht aan bij een onderstroom die in heel Europa en zeker ook bij de jeugd merkbaar is. De politieke ruk naar rechts in verschillende Europese landen sluit daar bij aan en recent nog bleek uit verschillende onderzoeken dat de Belgische jeugd helemaal niet zo tolerant is ten opzichte van bijvoorbeeld homoseksualiteit en allochtonen. Het toont in ieder geval aan dat het werk van Houellebecq maatschappelijk relevant is. Misschien is hij wel een auteur die extra lezers kan aantrekken? Misschien zorgen zijn extrapolaties er wel voor dat jongeren iets dieper nadenken over hun standpunten?
Als je schrijvers als Houellebecq niet opneemt in het onderwijs, kun je jezelf de vraag stellen wat je met literatuuronderwijs wilt bereiken:
Wil je dat jongeren meer gaan lezen en meer praten over boeken of wil je dat ze de boeken lezen waarvan je vindt dat ze ze moeten lezen? In dat laatste geval kom je volgens mij weer zeer dicht bij een traditionele, ideologisch-ingekleurde canon.
Vanuit een meer structuralistische visie, vind ik overigens dat de literaire, stillistische kwaliteiten van het werk van Houellebecq al voldoende redenen zijn om hem te laten lezen.
--- Stijn Seghers