22 november 2006
Functies van lezen
Idrissi beschrijft haar leven als lezer. Sommigen vinden lezen van literatuur gevaarlijk; vooral als vrouwen het doen:
"Ik moet een jaar of twaalf geweest zijn en verslond het ene boek na het andere. Ook als ik op vakantie was in mijn geboortedorp Imrabten in Marokko. Toen begon ik te merken dat de mannen uit mijn directe omgeving mij argwanend aankeken en het niet helemaal vertrouwden als ik in het gezelschap van hun vrouwen was. Ik stelde het vast, maar begreep niet waarover het ging. Pas jaren later besefte ik wat er aan de gang was. De lezende Yamila boezemde angst in: 'De in stilte lezende vrouw sluit een verbond met het boek, dat haar onttrekt aan de controle door haar directe omgeving en door de maatschappij. Ze verovert zich een vrijplaats waartoe alleen zijzelf toegang heeft en bezorgt zich een onafhankelijk gevoel van eigenwaarde. Ze ontwikkelt bovendien een eigen wereldbeeld, dat niet per se met dat van de traditie of dat van de man moet overeenstemmen', lees ik in het boek. Vrouwen die lezen zijn gevaarlijk!"
Verder mijmert ze over het belang van literatuur en haar inzichten passen naadloos bij wat in De Cultuur van het Lezen werd gepresenteerd. Literatuur blijkt voor haar essentieel voor het vormen van een eigen identiteit:
"Wat ik toen niet besefte en wat me later zuur zou opbreken, is dat het verlaten van de begane paden ook inhoudt dat je een strijd moet leveren tegen clichés, tegen vooroordelen, tegen conventies, tegen vastgeroeste beelden, tegen dooddoeners, tegen de gebruiken en vanzelfsprekendheden die verankerd zijn in de wetten van het normale Marokkaanse én Vlaamse leven. Zo kom je in een soort vacuüm terecht. Er is zeer weinig zuurstof. De pijn en de eenzaamheid die voortkomen uit het totale gebrek aan referentiekader heb ik proberen te verdrijven met het vinden van gelijkgestemde zielen in de literatuur. Mohammed Choukri, Hanif Kureishi, Fatima Mernissi, nog later Connie Palmen, Boon,... Dezelfde twijfel, dezelfde vragen over identiteit en sturing, dezelfde zoektocht..."
"Hoe doe je dat blind navigeren in een wereld die vreemd is? Voor mij was lezen de reddingsboei. Ik las en was op zoek naar een gids, iemand die scherpzinnig en erudiet was, met wie ik iets gemeen had, een manier van denken. Een dood of levend persoon met wie ik dingen kon bespreken. Ik had iemand nodig die ik kon vertrouwen, die met mij tot de hoogste en diepste dalen zou doen doordringen van gebieden die tot dan toe voor mij gesloten waren. Dat heb ik in menig auteur gevonden."
Tijdens de plenaire lezing en in het essay, De Cultuur van het Lezen, werd geletterdheid beschreven als 'een gereedschap'. Idrissi beschrijft de functie van lezen als volgt:
"Nieuwe ideeën die als gereedschap of instructies werkten en mij minder hulpeloos maakten in deze nieuwe wereld, waar ik een totaal gebrek aan referentiekader had. Als je dingen vooraf weet - door ze te lezen - dan zijn ze niet zo angstaanjagend en ben je beter voorbereid, alsof je plots een kaart van de toekomst hebt gekregen. Door te lezen, relativeer je tijd, je schakelt jezelf in in een beschavingsgeschiedenis, je gedachten verdwalen met elk boek naar een andere periode. Het is een vorm van in de tijd reizen, het helpt om het tegenwoordige in een juist perspectief te plaatsen, het minder belangrijk te maken dan men steeds laat doorschijnen. Lezen duwt de tijd door elkaar, naar achteren en naar voren. Door terug te blikken naar wat voorbij is, neem je meer afstand. Het geeft de aanzet om verder vooruit te durven denken dan de volgende dag, het volgend jaar. Literatuur onthecht je van de tijd, lezen helpt je je tijdshorizon te openen. Het onthecht je van je materiële en fysieke beslommeringen. Je denkt ruimtelijker. En je ontmoet mensen en hun denken, mensen die je anders nooit ontmoet zou hebben. Daarom is voor mij een debat over literatuur en emancipatie veel wezenlijker dan een debat over de hoofddoek. Is het uiteindelijk niet belangrijker wat er 'in' het hoofd zit, dan wel wat zich erop bevindt?"
In De Cultuur van het Lezen werd al geconstateerd dat de literaire cultuur vandaag steeds meer verdedigd wordt door schrijvers & lezers die deze cultuur als minder vanzelfsprekend beschouwen, maar als een belangrijke verworvenheid. Het lijkt er op dat precies mensen die uit culturen komen waarin literatuur min of meer bedreigd wordt, de waarde inzien van de roman. Zo werd er verwezen naar de roman, Lolita lezen in Teheran. Het waargebeurde verhaal van 7 jonge vrouwen in hun verboden leesclub:
"Wat Nafasi in beeld brengt, is de manier waarop de literaire verbeelding het proces van persoonlijke ontwikkeling, reflectie en zelfstandigheid op gang brengt. Deze existentiële strijd heeft politieke gevolgen."
En zo horen we het eens van iemand anders. Belangrijk lijkt me dat we de waarde van sommige dingen pas inzien als ze bedreigd worden...
Reacties
Wegwijzer – Colofon – Contact – Vrijwaring – Opmerkingen en reacties
