Feiten en cijfers

 

Wat iedereen zou moeten weten over het Nederlands

 


23 miljoen Nederlandstaligen

Voor zo'n 23 miljoen mensen is Nederlands de moedertaal. Ongeveer 16 miljoen van hen wonen in Nederland, 6 miljoen in België, en 400.000 in Suriname. Daarmee is het Nederlands een van de 40 meest gesproken talen in de wereld. Als je bedenkt dat er wereldwijd meer dan 6000 talen gesproken worden, dan scoort het behoorlijk hoog. Niet alleen daarom, ook om allerlei andere redenen is het Nederlands een wereldtaal. Zo is het Nederlands de twaalfde taal op internet en een belangrijke taal in de sociale media. De taaltechnologie voor het Nederlands is hoog ontwikkeld. En de Nederlandse literatuur en cultuur scoort hoog op internationaal vlak.

Er zijn overigens geen exacte onderzoeksgegevens beschikbaar over het aantal sprekers van het Nederlands. Aantallen zijn dus altijd gebaseerd op schattingen.

terug naar boven


De achtste plaats in Europa

De achtste plaats in Europa

Het Nederlands staat op de achtste plaats in de rangorde van de talen van de Europese Unie, als je die opstelt op basis van het aantal moedertaalsprekers. Het Nederlands is dus groter dan bijvoorbeeld het Zweeds.

Op wereldschaal komen we ver achter het Chinees, dat 1 miljard moedertaalsprekers heeft, het Engels met 350 miljoen, het Spaans met 250 miljoen, het Hindi met 200 miljoen en het Arabisch met 150 miljoen.

terug naar boven

 


Officiële taal in zes landen

Het Nederlands is ook een officiële taal in de Europese Unie en de Unie van Zuid-Amerikaanse Naties. De Unie van Zuid-Amerikaanse Naties (Unasur) is een politieke en economische unie van de 12 onafhankelijke staten in Zuid-Amerika.

Verder wordt het Nederlands gesproken in delen van Duitsland en Frankrijk.

Landen waar het Nederlands een officiële taal is:

  • Nederland
  • België
  • Suriname
  • Aruba
  • Curaçao
  • Sint Maarten

 

terug naar boven


Studie Nederlands in het buitenland

 

Aan zo'n 175 universiteiten in het buitenland doceren docenten Nederlands

 

Aan zo'n 150 universiteiten in het buitenland doceren ongeveer 600 docenten Nederlands als vreemde taal in 40 landen. Aan honderden instellingen op niet-universitair niveau geven nog eens ruim 6.000 leerkrachten Nederlands aan 400.000 leerders van de taal. Met buitenland wordt hier dan bedoeld: elk land waar Nederlands geen officiële taal is.

Er zijn in het buitenland meer dan 15.000 studenten die Nederlands leren. En dan zijn nog niet eens meegerekend de studenten die het Nederlands bestuderen als bronnentaal. Dat zijn bijvoorbeeld rechtenstudenten in Indonesië die overheidsdocumenten moeten kunnen lezen die in het Nederlands hun officiële status hebben behouden. En ook Zuid-Afrikaanse studenten die Afrikaans studeren, zijn niet meegerekend. Maar ook zij leren Nederlands, want dat is een onderdeel van het vak Afrikaans.

terug naar boven


Eén standaardtaal met drie poten

De termen Standaardnederlands en AN (Algemeen Nederlands) betekenen hetzelfde. Het is het Nederlands dat onder meer in het onderwijs, in de media en in het openbare leven wordt gebruikt. Vroeger werd de term ABN (Algemeen Beschaafd Nederlands) gebruikt. Maar die benaming suggereert dat er ook onbeschaafd Nederlands is.

Het is niet makkelijk om precies te definiëren wat Standaardnederlands is. Je kunt het omschrijven als het Nederlands dat de Nederlandse taalgemeenschap als norm voor correct taalgebruik accepteert. Die norm is gebaseerd op het Nederlands van sprekers met ‘taalgezag’, zoals schrijvers, journalisten, politici en kunstenaars.

Een standaardtaal wordt vastgelegd in naslagwerken zoals woordenboeken en grammatica's. Ze wordt gebruikt door de media, de staat en het onderwijs. Het is een norm, die wordt uitgedragen door leraren en taaladviseurs.

Binnen het Standaardnederlands is er overigens nog heel wat variatie. Het Nederlands klinkt verschillend in België, Suriname en Nederland. Ook zijn er woorden die maar in één land gebruikt worden. Het zijn alle drie variëteiten van het Standaardnederlands. Vandaar: één standaardtaal met drie poten.

Naast het Standaardnederlands, zijn er variëteiten die voor andere doelen of in een andere omgeving geschikt zijn: de dialecten of streektalen, jongerentaal en straattaal, chattaal en diverse vaktalen.

Bron: Taalpeil

Enkele voorbeelden van woorden die typisch zijn voor een van de nationale variëteiten:

  • Nederlands Nederlands

chippen = elektronisch betalen

vluchtstrook = pechstrook

  • Belgisch Nederlands

frigo = koelkast/ijskast

beenhouwer = slager

  • Surinaams Nederlands

schuier = tandenborstel

regeringstopper = topman of topvrouw

terug naar boven


Nederlands en Afrikaans

Afrikaans is geen Nederlands, maar het lijkt er toch in vele opzichten op. Voor Nederlandstaligen is het goed te lezen en redelijk verstaanbaar. En omgekeerd geldt hetzelfde. In Zuid-Afrika is het Afrikaans één van elf officiële talen. Ongeveer 6 miljoen Zuid-Afrikanen spreken het thuis. In Namibië is het de meest gesproken taal. Het heeft daar alleen geen officiële status.

Het Afrikaans is ontstaan uit het Nederlands zoals dat in de 17e eeuw werd gesproken door de Zuid-Hollandse en Zeeuwse kolonisten die zich in de Kaapkolonie vestigden na de stichting van Kaapstad in 1652. Het is vermengd met de taal van de autochtone bewoners, vooral de Khoikhoi, en met de talen van de Franse en Duitse kolonisten en van Maleis- en Portugeestalige slaven.

terug naar boven


Hoeveel woorden kent het Nederlands?

Het aantal Nederlandse woorden is onbeperkt, want je kunt met de bestaande grondwoorden steeds nieuwe samenstellingen en afleidingen maken. Het grootste deel van de nieuwe woorden in een woordenboek zijn dan ook samenstellingen met elementen die er al in voorkwamen.

Maar hoeveel van die mogelijke woorden worden er ook echt gebruikt?

De schattingen lopen sterk uiteen. Cornelis Kruyskamp, hoofdredacteur van de dikke Van Dale van 1950 tot 1976, schreef in het voorwoord tot de tiende druk dat er volgens hem in alle tijden 2 tot 5 miljoen Nederlandstalige woorden gebruikt zijn. Piet van Sterkenburg, van 1977 tot 2007 directeur van het Nederlands-Vlaamse Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL) in Leiden, is voorzichtiger en schat het aantal Nederlandse woorden op meer dan 1 miljoen.

De Taaldatabank van het INL is een computer waarin alle woorden en woordvormen (lezen: lees, leest, las, lazen...) worden opgeslagen van de 12de tot en met de 21ste eeuw. Die bevat al meer dan 60 miljoen woorden.

Het aantal Nederlandse woorden is onbeperkt

 

terug naar boven


 

Het grootste woordenboek ter wereld

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal is het grootste woordenboek ter wereld. Het is een historisch woordenboek van het Nederlands van 1500-1976. Het is gepubliceerd in afleveringen tussen 1864 en 1998 en werd gemaakt door het Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL). Samen zijn het veertig dikke boeken geworden met daarin 91.610 kolommen op 45.805 bladzijden. Er worden 400.000 woorden besproken.

De citaten waarmee de betekenissen worden geïllustreerd, lopen op tot 1,7 miljoen. Er staan ongeveer 50 miljoen woorden in het boek. Dat zijn allemaal wereldrecords. Het WNT is tegenwoordig ook online te raadplegen.

Het Woordenboek der Nederlandsche Taal is het grootste woordenboek ter wereld

 

terug naar boven


Hoe oud is het Nederlands?

Meer dan 2000 jaar geleden woonden er al mensen in onze streken en zij spraken natuurlijk met elkaar. De taal die ze daarvoor gebruikten, noemen we West-Germaans. Het Nederlands is daaruit voortgekomen, net zoals het Engels, Duits en Fries. Dit gebeurde omstreeks het begin van de 5e eeuw.

Het alleroudste Nederlandse woordje vinden we in een tekst van de Romeinse schrijver Tacitus uit 107 na Christus. Hij beschrijft een oversteekplaats door het water, wat de plaatselijke bevolking vada noemde. Tegenwoordig zeggen we: wad.

Het oudste Nederlandse zinnetje stamt uit de 6e eeuw. Het staat in de Lex Salica 'Salische wet' en luidt: Maltho thi afrio lito 'Ik zeg: ik laat je vrij, horige'.

De `oudste' Nederlandse zin

‘[Ik] meld: [ik] bevrijd je, laat’

Het meest bekende `oudste' zinnetje

Het bekendste zinnetje uit het Oudnederlands is van het eind van de 11e eeuw. Het luidt: Hebban olla uogala nestas [h]agunnan hinase hi[c] [e]nda thu u[uat] [u]mbida[n] [uu]e nu. Dat kunnen we het eerste literaire zinnetje in het Nederlands noemen.

Het meest bekende `oudste' zinnetje

"Alle vogels zijn nesten begonnen
behalve ik en jij.
Wat wachten we nog?"

Alle woorden die uit het Oudnederlands bewaard zijn gebleven, zijn te vinden in het Oudnederlands Woordenboek, http://onw.inl.nl.

terug naar boven


Nederlandse woorden gaan vreemd

Ook buitenlanders die geen Nederlands kennen, spreken vaak zonder dat ze het weten een woordje Nederlands. Woorden uit het Nederlands zijn over de hele wereld terug te vinden in andere talen. Dat heeft te maken met het koloniale verleden en met onze wereldhandel, maar ook met het natuurlijke proces van het overnemen van woorden uit andere talen.

Alledaagse Amerikaans-Engelse woorden die al dateren van contacten met Nederlanders van 400 jaar geleden:

  • sleigh ('slee')
  • boss ('baas')
  • bluff ('bluffen')
  • brandy ('brandewijn')
  • Yankee ('Jan Kees')

 

De moderne klapschaats

De klapschaats dateert nog maar van de jaren tachtig. Maar die is al in veel talen terug te vinden. Bijvoorbeeld als

  • Klappschlittschuh (Duits)
  • slapskate, clapskate en klapskate (Engels, dat ook skate leende)
  • klappskøyte (Noors)
  • kurappusukaatsu (Japans)

In het Bahasa Indonesia vind je honderden Nederlandse woorden:

Indonesië
  • kalkulasi ('berekening')

  • bistik ('biefstuk')

  • mesin ('machine')

  • birokrasi ('bureaucratie')

terug naar boven


Nederlands vertaald

Bij het vertalen van teksten worden woordenboeken van en naar het Nederlands gebruikt. Er is een handig overzicht van alle talen waarvoor deze vertaalwoordenboeken beschikbaar zijn. En je vindt er ook de vertaling van het woord 'Nederlands' in al die talen.

terug naar boven


Nederlandstalige literatuur

Het Nederlandse taalgebied heeft schrijvers van wereldformaat voortgebracht. Dat zie je terug in de lange lijst vertalingen van auteurs uit het Nederlandse taalgebied. Een uitgebreid overzicht vind je op de site van het Nederlands Letterenfonds.

Om de drie jaar wordt de Prijs der Nederlandse Letteren toegekend aan een auteur van in het Nederlands geschreven letterkundig werk. De winnaars van de belangrijkste literaire prijs van het Nederlandse taalgebied zijn:

  • 2015: Remco Campert
  • 2012: Leonard Nolens
  • 2009: Cees Nooteboom
  • 2007: Jeroen Brouwers
  • 2004: Hella S. Haasse
  • 2001: Gerard Reve
  • 1998: Paul de Wispelaere
  • 1995: Harry Mulisch
  • 1992: Christine D'haen
  • 1989: Gerrit Kouwenaar
  • 1986: Hugo Claus
  • 1983: Lucebert
  • 1980: Maurice Gilliams
  • 1977: Willem Frederik Hermans
  • 1974: Marnix Gijsen
  • 1971: Simon Vestdijk
  • 1968: Gerard Walschap
  • 1965: J.C. Bloem
  • 1962: Stijn Streuvels
  • 1959: A. Roland Holst
  • 1956: Herman Teirlinck

terug naar boven


Bronnen

» Waarom een buitenboordmotor eenzaam is, Joke van Leeuwen
» Het verhaal van het Nederlands, Roland Willemyns & Nicoline van der Sijs
» Wikipedia
» Taalunieversum
» Instituut voor Nederlandse Lexicologie (INL)
» NLPVF
» Radio Nederland Wereldomroep
» Web Technology Serveys
 

 

11 mei 2016