Meer over spelling

Hieronder vindt u veelgestelde vragen over spelling, het Groene Boekje en de Woordenlijst.org.


Dat klopt. Deze standaardfout zal zo snel mogelijk worden aangepast. 

U hebt gelijk dat wij in het algemeen streven naar een zo groot mogelijke eenduidigheid. U hebt ook gelijk dat de tussenklank -s een uitzondering op het bovengenoemde principe lijkt te vormen.

De reden voor het toelaten van dubbelvormen, is dat dit geen louter spellingprobleem betreft (d.w.z. een conventionele afspraak over hoe we taal, dat in eerste instantie een gesproken fenomeen is, in schrift weergeven), maar in de eerste plaats een woordvormingsprobleem. Anders gezegd: een deel van de taalgemeenschap gebruikt een verbuigings-s tussen de delen van de samenstelling en een ander deel van de taalgemeenschap gebruikt die niet. De vorm zonder -s- komt veel meer voor in de noordelijke gewesten van Nederland, de vorm met -s- is vaker te horen in het zuiden van Nederland en in België. In België is de vorm met -s- vaak de meest voorkomende vorm.

De Commissie Spelling hanteert de regel dat wie op de grens van de delen in zulke samenstellingen de klank -s- hoort, die ook moet kunnen schrijven en wie hem niet hoort niet door de spellingregels mag worden gedwongen die toch te schrijven. Er is tussen beide vormen geen statusverschil. Er bestaat dus geen voorkeurvorm. U vindt hierover informatie in de Leidraad met de spellingregels. Zie: http://woordenlijst.org/leidraad/10/1#r10a.

Binnenkort komt er een OpenSearch API op de Woordenlijst.org en organiseren we een hackathon zodat zoekgereedschappen voor Firefox, Chrome, Safari, IE, LibreOffice, OpenOffice, Office, Thunderbird en Outlook ontwikkeld kunnen worden.

U vindt deze informatie onder de knop ‘details’.  Wanneer u een woord opzoekt, klikt u deze knop aan, waarna extra informatie over het woord verschijnt.

Hieraan wordt gewerkt. We zullen dit binnenkort weer aanbieden, zodat u meerdere woorden krijgt te zien bij het opzoeken.

De 187.000 meest voorkomende woorden vind je terug in de Woordenlijst.org.

Er is één officiële Woordenlijst Nederlandse taal. Die is online raadpleegbaar en een relevante selectie eruit is in het Groene Boekje afgedrukt.

Tot nu toe werd de Woordenlijst één keer in de tien jaar geactualiseerd. Voortaan zal de Woordenlijst regelmatig worden aangevuld met nieuwe woorden.

In een aantal gevallen zijn woordgroepen in het Groene Boekje opgenomen:
-frases met 'versteende' naamvalsvorm: te allen tijde, bij dezen enz.
-woorden die alleen voorkomen binnen de context van een vaste formulering: alle hens aan dek, aan diggelen enz.
-als er sprake is van spellingonzekerheid: ex aequo, Engelse sleutel enz.
Sommige categorieën zijn ruimhartig opgenomen, zoals uitdrukkingen met een oude naamvalsvorm (te allen tijde, in dezen). Achter in het boekje is een lijst met dergelijke gevallen afgedrukt.

Ook voor aardrijkskundige namen geldt dat de spelling niet officieel door de Taalunie wordt vastgesteld, dus deze zijn niet in het Groene Boekje opgenomen. De  zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden die van aardrijkskundige namen zijn afgeleid, volgen de spelling die ook wordt gebruikt in de lijst Buitenlandse Aardrijkskundige Namen.

De spellingregels zijn niet van toepassing op eigennamen, dus deze staan niet in het Groene Boekje, behalve als er verwarring kan ontstaan, bijv. donjuan (in de betekenis van een vrouwenjager en Don Juan (als eigennaam van een historisch figuur). Ook namen van feestdagen en enkele historische gebeurtenissen zijn opgenomen om uitsluitsel te geven over het gebruik van de hoofdletter.

Chatten en sms'en kun je beschouwen als 'genoteerde spreektaal', met eigen regels en codes die afwijken van de officiële spellingregels en schrijfconventies rond leestekens en hoofdletters. Deze woorden zijn daarom niet opgenomen.

Op de Surinaams-Nederlandse woorden zijn dezelfde spellingregels toegepast als voor Europees-Nederlandse woorden. Voor leenwoorden uit lokale talen is de in Suriname vastgestelde spelling daarvan gehandhaafd. Woorden uit het Sranantongo met een /oe/-klank worden daardoor met de letter u geschreven.
Voor enkele woorden die in Suriname vaker worden gebruikt dan in Nederland en Vlaanderen, geldt dat ze al geruime tijd geleden in het Nederlands zijn opgenomen. In zo’n geval is de spelling mogelijk al vernederlandst. Dat zou kunnen gelden voor poema en de vrucht papaja die mogelijk lokaal (ook) worden geschreven als puma en papaya. In het Groene Boekje staat in deze gevallen de vernederlandste spelling.

Enkele Surinaamse woorden hebben ten opzichte van het vorige Groene Boekje een gewijzigde spelling. Zo wordt in het nieuwe Groene Boekje niet langer djogo gespeld, maar dyogo. Een zeldzaam verschil tussen Surinaams-Nederlands en het Nederlandse Nederlands is het leenwoord doekoe uit het Sranantongo. Dat wordt in Suriname alleen gebruikt in het Sranan, niet in het Nederlands. In Nederland is het overgenomen in de vernederlandste spelling. Andere voorbeelden hebben we niet.

Op de Surinaams-Nederlandse woorden zijn dezelfde spellingregels toegepast als voor Europees-Nederlandse woorden. Voor leenwoorden uit lokale talen is de in Suriname vastgestelde spelling daarvan gehandhaafd. Woorden uit het Sranantongo met een /oe/-klank worden daardoor met de letter u geschreven.

 

  • djogo => dyogo: spelling gewijzigd t.o.v. 2005
  • kraukrau => krawkraw: spelling gewijzigd t.o.v. 2005

In feite gaat het hier ook om correcties. Voor Suriname is een speciale werkgroep van het lokale onderwijsministerie aan het werk geweest om voor de Surinaams-Nederlandse woorden de spelling vast te stellen. Die heeft in enkele gevallen keuzes gemaakt die afwijken van wat er in het Groene Boekje stond. Voor die paar Surinaamse woorden waarvoor geldt dat ze toch van spelling zijn veranderd, is dat niet gebeurd op grond van een veranderde regel, maar door een andere keuze binnen de bestaande regels.

 

Volgens de spellingregels is het ‘typfout’.  De spelling ‘typefout’ blijft gehandhaafd. ‘Typfout’ is toegevoegd als nieuwe variant.

 

  • coq-au-vin => coq au vin
  • gilles-de-la-tourettesyndroom => gillesdelatourettesyndroom
  • lippizaner => lipizzaner
  • enz.

Ook hier geldt dat het niet gaat om een spellingwijziging, maar om foutjes (verkeerde schrijfwijze die in deze uitgave zijn gecorrigeerd).

 

Het gaat om VORMvariatie en dus niet om SPELLINGvariatie. Vuistregel: als je het verschil kunt horen, gaat het niet om spelling.

Uitgangspunt is: als het in de Woordenlijst.org of het Groene Boekje staat is het zeker goed, anders is het afhankelijk van het gangbare taalgebruik.
Het al dan niet voorkomen van een tussen-s is geen spellingkwestie, maar een uitspraakkwestie. Als een woord met een tussen-s wordt uitgesproken, bijvoorbeeld landingsbaan of (in België) rundsvlees, dan is de spelling met s correct. Veel woorden komen zowel met als zonder tussen-s voor. In die gevallen zijn niet systematisch beide schrijfwijzen in het Groene Boekje opgenomen. De vormen die aan de selectiecriteria voor het Groene Boekje voldeden zijn opgenomen. Het ontbreken van een woord zonder tussen-s, terwijl het met tussen-s wel is opgenomen, of andersom, wil dus niet zeggen dat die vorm fout is. In de Leidraad worden de regels voor het gebruik van de tussen –s verder toegelicht.

Nee. Er is één voorbeeld bekend van een woord dat we al kenden uit het Frans en dat opnieuw, in een andere spelling, is ontleend uit het Engels. Dat heeft er een spelling bij gekregen zou je kunnen zeggen. Dat is shockeren/choqueren.
In een ander geval is naast het al in 2005 opgenomen ingeburgerde trashmetal ook de oorspronkelijke vorm thrashmetal opgenomen.

Omdat veel mensen behoefte hebben aan een handzaam naslagwerk in boekvorm. Het boekje beperkt zich tot de essentie:  de leidraad waarin de spellingregels worden uitgelegd én een selectie van relevante woorden: dat wil zeggen woorden die veel gebruikte worden en woorden die een spellingprobleem opleveren. Het is bovendien mooi en prettig leesbaar vormgegeven.

Er zijn 10.000 woorden voor het eerst in het Groene Boekje opgenomen. Dat zijn nieuwe woorden en moeilijk te spellen woorden die veel worden opgezocht.

De laatste editie is van 10 jaar geleden. Er ontstaan voortdurend nieuwe woorden en een periodieke handzame herziening van de Woordenlijst is handig om de taalgebruiker goed te ondersteunen. Zo zijn nieuwe woorden als ‘appen’ en ‘chillen’ toegevoegd aan het Groene Boekje. Ook Surinaams-Nederlandse en Caribisch-Nederlandse woorden zijn opgenomen in de nieuwe editie. De nieuwe woordenlijst is bovendien beter dan ooit toegesneden op de vragen van taalgebruikers. Doordat we precies weten welke woorden de mensen online opzoeken, hebben we duizenden woorden kunnen toevoegen die nog niet in de editie van 2005 stonden. In totaal zijn er in deze editie zo ‘n 10.000 woorden nieuw toegevoegd.

Woorden die vaak online worden opgezocht, zijn in dit Groene Boekje opgenomen, zoals ‘rechtdoorzee’, ‘smartphone’ ,‘privéadres’ en ‘tattoo’. Daarnaast wordt gebruik gemaakt van verschillende verzamelingen van digitaal beschikbare teksten. Om de Surinaamse en Antilliaanse woorden op het spoor te komen is een verzameling van lokale boeken en kranten aangelegd.

Aan de spelling(regels) verandert niets, aan de opgenomen woorden wel. De Leidraad met de regels blijft dan ook gelijk. Er zullen ook geen aanpassingen zijn aan de schrijfwijze van individuele woorden. Wel wordt de samenstelling van het Groene Boekje anders. Er komen ongeveer 52.000 woorden in. De opgenomen woorden bevatten vaak een concreet spellingprobleem. Er is voor deze editie goed gekeken naar de woorden die mensen vaak zoeken, omdat ze onzeker zijn over de spelwijze. Bijvoorbeeld: akkoord, locatie, kopie, te allen tijde, updaten. Daar zitten vanzelfsprekend ook veel nieuwe woorden bij zoals chillen, appen, zzp’er.
Woorden die niet vaak gebruikt worden én geen spellingprobleem opleveren (zoals bijv. aalspeer), zijn niet opgenomen. Bovendien is speciaal aandacht geschonken aan de selectie van de woordenschat uit Suriname en het Caribische gebied. Achter in het boekje zijn advieslijsten opgenomen zoals een lijst met uitdrukkingen met een oude naamvalsvorm (te allen tijde, in dezen).
Het Groene Boekje is ook in vorm vernieuwd. Zo wordt het lidwoord vóór het zelfstandig naamwoord in de kantlijn weergegeven. Er zijn bovendien duimblokjes toegevoegd om sneller te kunnen zoeken en er is een steunkleur toegepast voor betere leesbaarheid.

Het Groene Boekje is de enige officiële spellinggids voor het Nederlands. In het Groene Boekje leest u de regels voor de officiële spelling van het Nederlands (de Leidraad) en vindt u een uitgebreide woordenlijst met 52.000 veelgebruikte woorden en woorden die een spellingprobleem opleveren. Bij de woorden vindt u extra informatie zoals de woordsoort en vervoegings- en verbuigingsvormen. Wat is bijvoorbeeld het meervoud van historicus? Of hoe schrijf je ‘ik updatete’.

Overzicht hulpmiddelen

 

21 oktober 2015