Officiële spelling: een kwestie van gelijkvormigheid

Verschillende naslagwerken die taalgebruikers voor spelling raadplegen, dragen het Keurmerk Spelling van de Nederlandse Taalunie. Dat merkteken toont aan dat die producten de regels en principes van de officiële spelling van de Nederlandse Taalunie volgen. Het biedt u de garantie dat u ze met vertrouwen kunt gebruiken voor het volgen of controleren van de officiële spelling.

De beschrijvende teksten over spelling en de trefwoorden in de betreffende producten zijn door de Nederlandse Taalunie getoetst aan het computerbestand dat de grondslag voor de officiële spelling vormt. Als daarbij verschillen aan het licht kwamen, is hierover met de betrokken producenten overlegd. De eindcontrole heeft vervolgens, behoudens een beperkt aantal speciale gevallen (zie verder) geen spellingverschillen meer aan het licht gebracht.

De controle van de Taalunie houdt geen oordeel in over andere kwaliteitscriteria dan spelling. Het Keurmerk Spelling is bedoeld als indicatie voor het loyaal volgen van de officiële spelling. Het is geen garantie voor de volstrekte foutloosheid van het betrokken product. De Taalunie kan bijgevolg niet voor fouten en onzorgvuldigheden in de goedgekeurde publicaties aansprakelijk worden gesteld.

Bereik van het Keurmerk Spelling

Het is belangrijk dat de gebruikers van naslagwerken die het Keurmerk Spelling van de Nederlandse Taalunie dragen, weten wat het logo betekent. Het logo bevestigt dat de regels en principes van de officiële spelling zijn gevolgd. Het heeft, zoals de regels zelf, betrekking op woorden die behoren tot het algemeen Standaardnederlands, inclusief bastaardwoorden en leenwoorden uit vreemde talen. De onderstaande categorieën vallen buiten het bestek van het Keurmerk Spelling.

  • Woorden en uitdrukkingen die niet tot het Nederlands behoren, ook al komen ze af en toe in Nederlandse teksten voor. Het gaat om uitdrukkingen uit andere talen ('mens sana in corpore sano', 'The child is father of the man') of zogenaamde gelegenheidsontleningen ('aggiornamento', 'killed in action').
  • Woorden en uitdrukkingen die niet tot het algemene domein behoren maar tot de vaktaal, bijvoorbeeld gespecialiseerde medische, juridische of elektrotechnische terminologie. Vaktaalwoorden bevatten vaak problemen waarvoor de algemene spellingsvoorschriften geen antwoord bieden. Bovendien worden er soms bijkomende eisen aan gesteld, bijvoorbeeld dat ze overeenkomst moeten vertonen met de internationaal gangbare schrijfwijze.
  • Woorden en uitdrukkingen die niet tot de Standaardtaal gerekend worden maar die behoren tot het dialect of regiolect ('soepapke / soupapke').
  • Woorden die als eigennaam kunnen afwijken van de algemene spellingregels, bijv. CorelDraw (afwijkend hoofdlettergrebruik), Architektenburo Peeters (afwijkend gespeld eerste woord), Congo (aardrijkskundige naam), afkortingen van bedrijven en instellingen (PvdA, CD&V).
  • Sommige softwareproducten, zoals spellingcheckers, werken niet alleen met vaste controlelijsten van woorden en woordvormen, maar ook met zogenaamde regelalgoritmes. Regelalgoritmes bieden voor programma's voor spellingcontrole grote voordelen. Zij maken het mogelijk ook woorden en woordvormen goed te keuren die niet in het vaste controlebestand voorkomen of er correctiesuggesties voor te doen. Dat geldt bijvoorbeeld voor samenstellingen. De regels voor het vormen van samenstellingen zijn in het Nederlands zo soepel dat gebruikers op elk moment nieuwe samenstellingen kunnen vormen op basis van bestaande woorden. Daarom kan geen enkele woordenlijst of geen enkel controlebestand alle correcte Nederlandse samenstellingen bevatten. Regelalgoritmes kunnen aangeven of samenstellingen die niet in het controlebestand voorkomen, correct gevormd zijn en bij eventuele fouten correctiesuggesties doen. Doorgaans leveren ze betrouwbare resultaten op. Toch is moeilijk vast te stellen of ze volstrekt foutloos zijn. Daarom heeft het Keurmerk Spelling van de Nederlandse Taalunie geen betrekking op regelalgoritmes of op suggesties en resultaten die op grond van die algoritmes aan de gebruiker worden verstrekt.

Achtergrond

De spelling van het Nederlands wordt vanouds door de overheid vastgelegd. Sinds haar oprichting in 1980 is het vaststellen van de officiële schrijfwijze van het Nederlands een bevoegdheid van de Nederlandse Taalunie. De Taalunie is een verdragsorganisatie die werd ingesteld door Nederland en België. In de Taalunie geven Nederland, Vlaanderen en sinds kort ook Suriname samen vorm aan een gemeenschappelijk beleid voor de Nederlandse taal en letteren.

De spelling zoals de Nederlandse Taalunie die vaststelt heet officiële spelling. Zowel in Nederland als Vlaanderen zijn alle overheidsinstellingen en -diensten en alle officieel erkende en gefinancierde onderwijsinstellingen van overheidswege verplicht om de officiële spelling te volgen. Voor andere instanties dan de bovengenoemde en voor individuele burgers geldt deze verplichting niet. Toch ligt het voor de hand dat ook taalhulpmiddelen zoals woordenboeken, taaladvieswerken, computerprogramma's voor spellingcontrole e.d. de officiële spelling volgen. Ze moeten immers ook door de overheid en binnen het onderwijs met vertrouwen gebruikt kunnen worden.

In het verleden bleven nog wat spellingverschillen bestaan tussen deze bronnen. Zelfs uitvoerige spellingregels kunnen niet voorkomen dat er zich onvoorziene toepassingsproblemen voordoen of interpretatieverschillen optreden. Die verschillen bleken soms lastig: zij wekten verwarring en leidden tot spellingonzekerheid. Om die reden hebben de Nederlandse Taalunie en verschillende belangrijke producenten van spellingbronnen besloten om voortaan systematisch rond spelling samen te werken. Niet alleen volgen alle samenwerkende partijen precies dezelfde regels en principes, ze streven ook voor de schrijfwijze van individuele woorden en woordvormen uniformiteit na. Daardoor kan nog beter gewaarborgd worden dat onze taal in het hele Nederlandse taalgebied op dezelfde wijze wordt geschreven.

Nederlandse Taalunie, Den Haag, 15 oktober 2005

21 september 2015