De bibliotheek in Gilze is vernieuwd en gebruikt moderne methoden om boeken uit te lenen. Foto Edwin Wiekens/het fotoburo
Internet en ontlezing dwingen bibliotheken tot herbezinning. De functie van
louter leeszaal voldoet allang niet meer. ‘Bibliotheken staan onder enorme
druk.’
Een zwak, om niet te zeggen oubollig imago. Dat is de grootste zorg waaraan de bibliotheek van de toekomst het hoofd dient te bieden. Het tij moet gekeerd. Teken aan de wand: het aantal uitleningen loopt terug.
Bibliotheken zijn naarstig op zoek naar een nieuwe rol in de samenleving.
Die van boekenkast alleen voldoet niet meer in dit digitale tijdperk.
Probleem is dat ze al een aantal jaren op andere manieren aan de weg
timmeren. Alleen weten de meeste mensen dat niet. Die denken bij een
bibliotheek nog steeds aan een stempelende biepmiep met een grijs knotje.
„Onvoorstelbaar dat dat oubollige imago nog steeds aan ons kleeft”, vindt
directeur Theo Peeters van Theek 5 in Oosterhout.
De bibliotheek moet zich blijkbaar meer profileren, meer aan marketing doen,
anders gezegd: zelf als cultureel ondernemer optreden en onmiddellijk de
vertrutting van zich afschudden. Concreet houdt dat onder meer in: nóg meer
betekenen voor het onderwijs, nóg meer aansluiting vinden bij waar mensen nu
écht op zitten te wachten, nóg meer diensten op maat verlenen, nóg meer
informatieverstrekker zijn – een soort Google, maar dan beter, lees:
betrouwbaarder.
En eigenlijk liever vandaag nog dan morgen, vindt directeur Ankie Kesseler
van de bibliotheek VANnU in Roosendaal. „De vraag naar het traditionele
product, het boek, neemt af. We moeten dit probleem op landelijk niveau
aanpakken.”
Tussen 2002 en 2005 daalde het aantal geleende boeken met ruim 15 procent,
becijferde het Centraal Bureau voor de Statistiek. Andere directeuren delen
unaniem de zorg van Kesseler. „Het vanzelfsprekende is er vanaf”, geeft
Nanno Nanninga, directeur van bibliotheek Het Markiezaat in Bergen op Zoom
aan. „Achterover leunen kan niet meer.”
De tijden zijn flink veranderd, ook voor bibliotheken. Nanninga: „Vijftig
jaar geleden was lezen de belangrijkste vrijetijdsbesteding. Sindsdien is er
zo veel bij gekomen: sporten, tv, internet. De druk op bibliotheken is enorm
toegenomen.”
Doemdenkers voorspellen dat de laatste uren geslagen hebben voor de 1100
bibliotheken in Nederland: internet neemt het over, een boek kopen gaat
makkelijker, ontlezing doet de rest. Las de Nederlander in 1975 nog zes uur
per week, in 2005 waren dat er nog maar vier. Dat er elk jaar meer boeken
worden verkocht, doet daar in feite niets aan af. Een boek kopen is nog niet
een boek lezen.
De bibliotheken zijn daar behoorlijk van geschrokken Volgens Kesseler zijn
ze zelfs al een grote stap verder: „De kentering is ingezet.” Hadden
bibliotheken de afgelopen jaren hard nodig voor interne reorganisaties en
fusies, inmiddels is de blik naar buiten gericht. Er zijn een heleboel
initiatieven in gang gezet om de wegloop een halt toe te roepen.
Boekautomaten, gratis leenpassen voor middelbare scholieren, lenen via de
bibliotheeksite, chatten met de bibliothecaris, cursussen, lezingen over
reizen (met het reisbureau als partner), ontmoetingen met auteurs,
servicepunten in zorgcentra en binnenkort zelfs in Rabobankfilialen,
enzovoort.
Allemaal initiatieven die ofwel op lokaal, ofwel op provinciaal, ofwel op
landelijk niveau worden ontplooid. Daarmee is meteen een achterliggend
probleem zichtbaar: het ontbreken van totale regie over het nieuw uit te
zetten beleid. Dat brengt onder andere vertraging met zich mee.
Of
de bibliotheek nog toekomst heeft in dit digitale tijdperk? Minister
Plasterk heeft in april op een congres van bibliothecarissen nog benadrukt
dat dezen er nu alles aan moeten doen om te innoveren en hun traditionele
taak, leesbevordering, uit te blijven oefenen. Dat is hard nodig in een
tijd, waarin 10 procent van de leerlingen die van de basisschool komen, een
leesachterstand heeft.
Theo Peeters heeft nóg een belangrijke reden om ‘niet pessimistisch’ te
zijn. „Mensen kruipen steeds meer achter hun pc, zelfs in de vakantie. Ik
ben ervan overtuigd dat één ding heel belangrijk wordt: rust. En een boek
geeft rust.”
Heeft u nieuws, tips of foto's?
