Nieuwsberichten

Lutherse bijbelvertaling van 1648 door vrijwilligers gedigitaliseerd

17/02/2009

Leiden/Oldenburg (D) - Vanaf 18 februari 2009 is de transcriptie van de Lutherse bijbelvertaling van 1648 voor iedereen digitaal beschikbaar. Dat laat dr. Nicoline van der Sijs (Leiden) weten. De uitgave is binnen een jaar tot stand gebracht door een team van 60 vrijwillige medewerkers, die de tekst hebben uitgetypt. De transcripties zijn te vinden op de websites van de Digitale Bibliotheek voor de Nederlandse Letteren (dbnl.nl) , het Nederlands Bijbelgenootschap (bijbelsdigitaal.nl) en het Instituut voor Nederlandse Lexicografie (inl.nl). De uitgave van de Lutherse bijbelvertaling is gecoördineerd door de neerlandicus Hans Beelen, werkzaam aan de Universiteit van Oldenburg (Duitsland). Het project wordt ondersteund door de Nederlandse Taalunie.

De Lutherse bijbelvertaling van 1648 neemt een bijzondere plaats in in het godsdienstig en cultureel leven van de zeventiende eeuw. Na 1637 stapten de gereformeerden, de doopsgezinden en de remonstranten over op de Statenvertaling. Maar voor de lutheranen was het Nederlands van de zeer tekstgetrouwe Statenvertaling te ongebruikelijk. Martin Luther stond in aanzien als de grote voorman, die de Bijbel virtuoos en vrij in het Duits had vertaald. De Lutherse bijbelvertaling ligt daarom dichter tegen het Duits aan dan zijn voorgangers. Men wilde een zo volmaakt mogelijke Luthertekst; bovendien kwam deze bijbel tegemoet aan de vele uit Zweden en Duitsland afkomstige lutheranen, die aan de Hoogduitse tekst waren gewend; en ook wilden de lutheranen de Duitssprekende predikanten ertoe bewegen eindelijk eens Nederlands te spreken.

De Lutherse bijbelvertaling van 1648 staat duidelijk in het teken van Martin Luther. Een portret na de titelpagina toont de reformator en bijbelvertaler. Alle inleidingen van Luther en zijn kanttekeningen zijn opgenomen. Het gezag van Luther had ook consequenties voor de keuze van de bijbelse canon. In de Lutherse bijbel ontbreken de apocriefe boeken 3 en 4 Ezra en 3 Makkabeeën, "om dat sy van D. Luther niet en zijn vertaelt geworden."

De Lutherse bijbelvertaling van 1648 wordt vaak aangeduid als de Visscherbijbel. Die bijnaam berust op een misverstand. De predikant Adolph Visscher was de voorzitter van een commissie van negen personen die door de synode waren gekozen om het vertaalwerk te verrichten. Later is men gaan geloven dat hij de enige vertaler was. Vanaf 1734 verschijnt de naam van Visscher als vertaler op de titelpagina.

Typisch voor de Lutherse bijbeltraditie zijn de kernspreuken: belangrijke bijbelplaatsen die extra zijn gemarkeerd. Luther zelf had in zijn bijbelvertaling van 1545 bij meer dan 700 verzen handjes in de marge geplaatst. In de Lutherse bijbelvertaling van 1648 is dit aantal gegroeid tot 1600. Deze citaten waren een hulpmiddel bij de katechisatie en bij het schrijven van preken.

Met meer dan 1,2 miljoen woorden en 14.000 kanttekeningen is de bijbel een lijvig boek, royaal uitgevoerd in folio. Het exemplaar dat voor de transcriptie is gebruikt, bevat vijf kaarten, ten dele met de hand gekleurd. Elke Lutherse kerk zal in die tijd wel een exemplaar hebben aangeschaft. In openbare en wetenschappelijke bibliotheken zijn slechts enkele exemplaren bewaard gebleven.

Na 1648 zijn er tal van heruitgaves van de Lutherse bijbelvertaling verschenen. Het taalgebruik werd daarbij aangepast aan het eigentijdse Nederlands. In de negentiende eeuw zocht men weer naar aansluiting bij het inmiddels archaïsch-plechtig aandoende Nederlands van de Statenvertaling. De laatste druk verscheen in 1940. Al met al was de Lutherse bijbelvertaling meer dan driehonderdvijftig jaar in gebruik, het laatst bij de Nieuw-Apostolische Kerk, die in 2006 is overgestapt op de Nieuwe Bijbelvertaling.

De Lutherse bijbelvertaling is het vierde product van het Bijbeldigitaliseringsproject, het grootste letterkundige vrijwilligersproject dat Nederland tot nu toe heeft gekend. Reeds verschenen zijn de Statenvertaling van 1637, de Delftse Bijbel van 1477 en de Leuvense bijbel van 1584. In voorbereiding zijn vier andere historische bijbels. Voor wetenschappelijk onderzoek biedt de digitale verzameling Bijbels "een schat aan materiaal", aldus dr. Nicoline van der Sijs, die aan het hoofd staat van het Bijbeldigitaliseringsproject.

Meer informatie is te verkrijgen bij:
* drs. Hans Beelen
e-mail:johannes.beelen@uni-oldenburg.de
tel. 00 49 441 798 45 81 of 00 49 441 711 72

* dr. Nicoline van der Sijs
e-mail:nvdsijs@euronet.nl
tel. 071-523 89 86

Nieuwsarchief


2017: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2016: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2015: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2014: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2013: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2012: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2011: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2010: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2009: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2008: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2007: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2006: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2005: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2004: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2003: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2002: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2001: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 6 | 5 | 4 | 3
2000: 10 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
0: 0