Nieuwsberichten

Taalunie Toneelschrijfprijs 2001 voor Peter Verhelst en Luc Perceval

06/09/2001

De Taalunie Toneelschrijfprijs ter waarde van Euro 10.000,- is toegekend aan de toneeltekst Aars! (Anatomische studie van de Oresteia) van Peter Verhelst en Luk Perceval. De Taalunie Toneelschrijfprijs is op donderdag 6 september 2001 uitgereikt in Vlaams Cultuurhuis de Brakke Grond in Amsterdam, in het kader van Het Theaterfestival.

De Taalunie Toneelschrijfprijs wil de Nederlandstalige toneelschrijfkunst en de opvoering van Nederlandstalig toneelwerk stimuleren. De prijs wordt uitgereikt aan een auteur van een Nederlandstalig toneelwerk dat door de jury wordt gezien als de belangrijkste prestatie op het terrein van de toneelschrijfkunst van het afgelopen seizoen.

De Toneelschrijfprijs is ontstaan uit de Nederlands-Vlaamse toneelschrijfprijs en werd dit jaar voor de zevende keer door de Nederlandse Taalunie toegekend. De jury bestond dit keer uit acteur Bert Luppes, regisseur Inèz Derksen en actrice Karlijn Sileghem.

Samen met theatermaker Luk Perceval schreef Peter Verhelst op basis van de Oresteia, Ajax en de figuur van Iphigenia een aangrijpende vertelling over het gezin Agamemnon. Uit het juryrapport:

Aars! heeft ons diep geraakt, niet alleen vanwege het universele en tijdloze thema, maar ook door de wijze waarop hier woorden aan zijn gegeven. Zo rauw als het leven is ook de poëzie: onverhuld seksueel en dierlijk, zintuiglijk, brutaal en scherp als een mes. Aars! ademt kaalslag en kilte, en zindert tegelijkertijd van de emotie en levensdrift. Een tekst, die zich nestelt in je buik, je hart en je ziel, of je het wilt of niet. '

Naast de winnende tekst Aars! worden drie andere toneelteksten eervol vermeld in het juryrapport, namelijk: Stalker van Gerardjan Rijnders, Risquons-Tout van Filip Vanluchene en Histoire d'A (een groepsportret) van opnieuw (!) Peter Verhelst.

Nederlandse Taalunie
Lange Voorhout 19
2501 HN Den Haag
Tel +31/ 70/ 346.95.48
Fax +31/ 70/ 365.98.18
www.taalunie.org
e-mail: secr@ntu.nl


Juryrapport Taalunie Toneelschrijfprijs 2001

Met veel plezier hebben we de inzendingen voor de Taalunie Toneelschrijfprijs 2001 gelezen. We hebben het als zeer inspirerend ervaren om een overzicht te krijgen van de diversiteit en kwaliteit van de toneelteksten, die in Nederland en Vlaanderen in één seizoen in première gaan.
Het palet is uiterst breed, zowel in thematiek en inhoud als in vorm en stijl, en dat maakt het lezen en beoordelen van de teksten elke keer opnieuw tot een verrassing. Dit seizoen zijn er 82 toneelteksten ingestuurd, opmerkelijk genoeg een tiental meer dan gemiddeld. Voor we de laureaat van de Taalunie Toneelschrijfprijs 2001 bekendmaken, willen we graag een aantal van deze teksten noemen, omdat ze ons diep geraakt en stevig geroerd hebben.

'Een uitgebleekt landschap, schaduwen als wonden. In het landschap een huisje'. Zo luidt de omschrijving van de ruimte, waarin Stalker van Gerardjan Rijnders een coproductie van Toneelgroep Amsterdam en Holland Festival, gesitueerd is. Het klinkt allemaal behoorlijk onheilspellend, maar gelukkig is daar dat huisje, als een soort plek om te schuilen. Niets is helaas minder waar, want daarbinnen woedt zo mogelijk een nog heviger strijd dan buiten. In het universum van Stalker bestaat er geen veiligheid, is er geen troost, zijn er alleen maar grote vraagtekens. Wat is de ware aard van het ik?', dat lijkt de belangrijkste vraag waar alle personages in deze desolate, in brokstukken uiteengeslagen wereld wanhopig een antwoord op zoeken. Haperend en stotterend doen ze een poging tot contact, maar vanaf de eerste zin zijn onbegrip, misverstand en woede hun deel. Een rode draad is het verhaal van Stalker en Idool. Stalker ontleent zijn bestaansrecht aan het feit dat hij Idool stalkt. Gaandeweg blijkt echter dat ook Idool alleen maar bestaat bij de gratie van de verwachtingen en (voor)oordelen, die zijn omgeving op hem projecteert: zelf weet hij niet wie en wat hij is. Zo bestaat iedereen bij de gratie van de projectie van zijn of haar omgeving, die weer bestaat bij de gratie van de projectie van zijn of haar omgeving, die weer bestaat ... Enzovoort, enzovoort.
Wat ons gegrepen heeft in Stalker is de perfecte synthese van inhoud en vorm. De tekst is opgebouwd als een spiraal zonder begin en zonder einde: flarden tekst keren steeds terug, waarbij de personages ook nog eens elkaars woorden overnemen, alsof ze uit één mond spreken. Dit zou tot in het oneindige door kunnen gaan en dat is misschien ook wat Gerardjan Rijnders heeft willen zeggen: dat we tot het einde der dagen op zoek zullen zijn naar het antwoord op die ene vraag: "Wat is de ware aard van het ik?'

Risquons-Tout is een onbeduidend West-Vlaams gehucht op de grens met Frankrijk, dat door de aanleg van een snelweg op het punt staat opgestuwd te worden in de vaart der volkeren. In de gelijknamige toneeltekst die Filip Vanluchene schreef voor het Vlaamse theatergezelschap De Tijd, schetst hij in 39 taferelen een beklemmend, treurigstemmend, bij vlagen hilarisch portret van het dorp en haar inwoners, de plaatselijke ondernemers en hun onderlinge relaties, de roddel en achterklap, dromen en fantasieën, angst en eenzaamheid. Een dorp waar zaakjes worden geregeld in café de Patria en waar de ondernemersvrouwen een fancyfair organiseren voor een goed doel. Welk doel maakt niet uit, want 'er is miserie genoeg in de wereld'. Sommige ondernemers, zoals Geldof van 'Geldof: vast tapijt op rollen' en Vercruysse van 'Vercruysse Tapijtweelde', zetten alles op alles om een graantje mee te pikken van de nakende vooruitgang: 'Risquons-Tout', wat zoveel betekent als 'Alles of niets'. Er zijn er echter ook voor wie het allemaal te machtig is, zoals Glorieux, fabrikant in biljartlakens, en de naïeve, zachtaardige weversknecht Victor. Zij worden door de ontwikkelingen geslachtofferd, een lot dat uiteindelijk het hele dorp beschoren lijkt. Vooruitgang is niet in alle gevallen een zegen.

Filip Vanluchene weet in Risquons-Tout in een trefzekere en uiterst beeldende taal de sfeer van deze gemeenschap neer te zetten. Negen sprekende personages voert hij ten tonele, die in de voorstelling overigens gespeeld worden door niet meer dan drie acteurs. Het vertelperspectief wisselt in hoog tempo, voortdurend wordt er geschakeld tussen de eerste en de derde persoon. Moeiteloos nemen de personages het woord van elkaar over of leggen elkaar woorden in de mond, zonder dat ook maar één moment onduidelijk is wie er spreekt. Geruisloos vloeit het verhaal over in een flashback of een surrealistische droom of hallucinatie. De ingenieuze wijze waarop Filip Vanluchene, als in een tapijt, alle verhaallijnen met elkaar verweeft, met als slotakkoord een duizelingwekkende apocalyptische ontlading, heeft onze bewondering gewekt.

Op verzoek van het Vlaamse theatercollectief de Roovers schreef Peter Verhelst Histoire d'A (een groepsportret), een libretto voor vier stemmen, twee mannen en twee vrouwen. Inspiratiebron is Igor Stravinsky's 'L'histoire du Soldat', uit welk werk in de voorstelling een gedeelte live wordt uitgevoerd door Muziektheater Transparant. In een geserreerde, poëtische taal vol knappe metaforen roept Peter Verhelst in Histoire d'A de gruwelen en verschrikking van een oorlog op: onttakelde mensen, die als opgejaagde dieren door een aan flarden geschoten, met bloed doordrenkt landschap trekken, zich verplaatsend van nergens naar nergens, met niet veel meer dan de keuze tussen moorden of vermoord worden. De mens als een nietige worm in de eeuwige cyclus van leven en dood. Hoewel Histoire d'A over alle slagvelden gaat, roept het libretto direct de nog vers in het geheugen liggende oorlogen op de Balkan in herinnering: de plunderingen, martelingen, verkrachtingen, deportaties en massagraven. Zo mogelijk nog verontrustender is de liefdevolle en tedere taal, waarmee de gruwel soms beschreven wordt: 'Je stoot op een lichaam. Het duurt even voor je het beseft dat het geen steen is of vermolmd hout. Het is de warmte die het verraadt. Je gaat liggen op dat lichaam. Om even, al was het maar even, die warmte te voelen'. Histoire d'A is een aangrijpend en fascinerend libretto, dat nog lang en ongemakkelijk nagalmt.

Samen met theatermaker Luk Perceval tekent Peter Verhelst dit seizoen ook voor Aars! (Anatomische studie van de Oresteia), geschreven in opdracht van het Vlaamse gezelschap Het Toneelhuis in coproductie met het Holland Festival. Als vertrekpunt fungeren de Griekse drama's Oresteia, Ajax en Iphigeneia, in Aars! samengebald tot hun gruwelijke essentie. In een gaandeweg orgastische explosie van geweld vermengd met wellust voltrekt zich het lot aan het gezin van Agamemnon en Klytaemnestra, als een draaikolk die breder en breder wordt en uiteindelijk iedereen de diepte insleurt. Het eerste deel van de uit vier delen opgebouwde tekst draagt de wrange ondertitel 'Gezelschapsspel voor het hele gezin', en een spel voor het hele gezin is het zonder twijfel. Er is geen ontkomen aan: de erfzonde nestelt zich in alle deelnemers, de ouders net zo goed als hun kinderen. Het slagveld, dat Peter Verhelst in Histoire d'A op zo aangrijpende manier verbeeldt, is in Aars! het paleis c.q. de huiskamer binnengedrongen. Hier wordt een gepassioneerde, meedogenloze strijd gevoerd, die uiteindelijk alleen maar verliezers kent. Gemoord wordt er vanuit een schreeuw om aandacht en warmte, vanuit verzengende liefde, die is omgeslagen in tomeloze haat en wanhoop. Alle personages lopen onherstelbare averij op in dit ondraaglijke en onbegrijpelijke bestaan. Aars! heeft ons diep geraakt, niet alleen vanwege het universele en tijdloze thema, maar ook door de wijze waarop hier woorden aan zijn gegeven. Zo rauw als het leven is ook de poëzie: onverhuld seksueel en dierlijk, zintuiglijk, brutaal en scherp als een mes. Aars! ademt kaalslag en kilte, en zindert tegelijkertijd van de emotie en levensdrift. Een tekst, die zich nestelt in je buik, je hart en je ziel, of je het wilt of niet. Het is vanwege deze uitzonderlijke kwaliteiten dat we de Taalunie Toneelschrijfprijs 2001 toekennen aan Aars! (Anatomische studie van de Oresteia) van Peter Verhelst en Luk Perceval.

De jury van de Taalunie Toneelschrijfprijs 2001:
Inèz Derksen
Bert Luppes
Karlijn Sileghem
Steven Peters (secretaris)

Nieuwsarchief


2017: 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2016: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2015: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2014: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2013: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2012: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2011: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2010: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2009: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2008: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2007: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2006: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2005: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2004: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2003: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2002: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2001: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 6 | 5 | 4 | 3
2000: 10 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
0: 0