Nieuwsberichten

Jan Terlouw over het belang van voorlezen

23/01/2013

Bij het begin van het Jaar van het Voorlezen schreef jeugdauteur Jan Terlouw op verzoek van de Nederlandse Taalunie over zijn ervaringen als voorlezende vader.

Voorlezen

Taal is wat de mens uniek maakt. Ook dieren communiceren door het maken van geluid, maar geen dier beschikt over de mogelijkheid om zo gedetailleerd via geluid informatie over te brengen als mensen dat kunnen. Taal is ook het instrument voor denkkracht. Het is bovendien voor de mensheid het middel voor het hebben van continuïteit. Door middel van taal weten we iets van het verleden en kunnen we bespiegelen over de toekomst. Een kind leert in verbluffend korte tijd zijn moedertaal, welke taal dat ook is. Op latere leeftijd, al vanaf de vroege pubertijd, wordt er nooit meer op dat niveau gepresteerd. En dan ontdekt een kind het boek. Woorden in een boek. Woorden waarmee iemand een verhaal heeft gemaakt. Een verhaal dat je fantasie prikkelt, dat helpt je in te leven in wat anderen voelen, dat woede opwekt, of medelijden, of het plan om de hoofdpersoon te hulp te schieten. Voorlezen of vertellen aan kinderen is een heel intieme gebeurtenis. Je zet de gedachten van een luisterend kind op een spoor. Je wekt emoties bij hem op. Je ziet tranen in de oogjes verschijnen, waardoor je weet dat het verhaal goed moet aflopen. Niet alleen volwassenen, maar vooral kinderen kunnen volkomen opgaan in een verhaal. Ik herinner me levendig hoe ik aan de lippen van de meester hing tijdens de les vaderlandse geschiedenis. De prachtige verhalen. Of als hij op vrijdagmiddag voorlas uit Kieviets Fulco de Minstreel. Heerlijke uren. Voedsel voor je gedachtewereld. Ik heb onze kinderen tien jaar lang iedere avond een verhaal verteld. Altijd weer een nieuw verhaal. Heel verrijkend voor mezelf. Voor het oefenen van mijn fantasie en voor het leren kennen van de emoties van onze kinderen. Het verhaal, beginpunt voor een gesprek over een actueel onderwerp. Het verhaal, ook een alternatief voor straffen, omdat het kan leiden tot een open discussie over de fout die moet worden gecorrigeerd.

Een kind dat veel leest, komt er achter dat taal meer is dan een instrument om praktische informatie uit te wisselen. Door te lezen kun je veel te weten komen over gebeurtenissen in het verleden, over culturen, filosofische overwegingen, waarover niet? Maar er is meer. Een kunstenaar werkt vanuit zijn emoties, maar het kunstwerk wint aan kracht als daarbij het brein, de verstandelijke inbreng, wordt ingeschakeld. Een kind gebruikt taal als een praktisch middel om zijn behoeften kenbaar te maken, maar die taal kan ook enorm helpen om verbeeldingskracht te versterken, om emoties bewuster te beleven. Ik weet nog dat ik voor het eerst een boek zelf las (De baard van Daantje, van Leonard Roggeveen) en me ervan bewust werd wat al die boeken in de boekenkasten van mijn ouders behelsden. De kaften lieten een glimp zien van de rijkdom die lag te wachten. Voorlezen of vertellen aan kinderen bereidt voor op het ontvangen van die rijkdom. Het instrument om die rijkdom te verwerven wordt aangereikt.

Voorlezen of vertellen aan kinderen is iets anders dan lesgeven. Het betekent samen een avontuur aangaan. Samen iets gaan beleven. Samen even in een andere wereld vertoeven, de wereld van de verbeelding. In die wereld kan alles wat de voorlezer en de luisteraars vinden dat kan. Een kind kan natuurlijk ook naar een programma op de televisie kijken, maar het televisietoestel beleeft het verhaal niet samen met de kinderen. De voorlezer of verteller doet dat wel. Wie een verhaal voorleest of vertelt, merkt dat de luisteraars even belangrijk zijn in het proces als de voorlezer of de verteller. De invloed van de luisteraars, van de gretige ogen, van de spanning en de beleving van de luisteraars op de voorlezer of verteller is heel groot. Naarmate het verhaal vordert, neemt de interactie toe.

Toen ik bestuurder was in Gelderland kwam op een dag een groep Marokkaanse kinderen in het provinciehuis. In wat ik ze vertelde kwam aan de orde dat ik eens in Marokko was en daar op een traditioneel feest de koning een hand had mogen geven. Ik vertelde dat de koning enkele woorden tot me had gesproken. Een jongetje van een jaar of zes kwam van zijn stoel en zei met diepe overtuiging: ‘Toverwoorden. Hij veranderde je in een muis.’ ‘Misschien droomde meneer Terlouw het,’zei een volwassene. En ik dacht: zo zie je hoe de verbeeldingskracht met het volwassen worden vaak verdwijnt. Kinderen hebben hem nog. Zij verdienen verhalen. Duizend en één nacht lang.

Jan Terlouw

Nieuwsarchief


2017: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2016: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2015: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2014: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2013: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2012: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2011: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2010: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2009: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2008: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2007: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2006: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2005: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2004: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2003: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2002: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
2001: 12 | 11 | 10 | 9 | 8 | 6 | 5 | 4 | 3
2000: 10 | 7 | 6 | 5 | 4 | 3 | 2 | 1
0: 0