kippenhok, toverbal, vissersdorp.
Waar nu de verpakking bij hoort, wordt bepaald door de volgende regels:
-
bij een dubbele (tussen)verpakking (2 letters): eerlijk verdelen.
-
bij een (tussen)verpakking (3 of meer letters): even kijken hoe het moet (kan).
-
bij een enkele (tussen)verpakking: geef de verpakking aan de volgende inhoud (klinker) Opmerking: bij woorden van twee of meer lettergrepen zijn veranderingen van inhoud en/of verpakking veel minder relevant. De doelstelling is hier meer: het vinden ven de lettergrepen (via de visuele input).
7. Geheime informatie
Ook bij de zogenaamde korte en lange klinkers wordt in de regelgeving uitgegaan van lettergrepen. Op het eind van een lettergreep schrijven we maar één a, één e, één o en één u. Maar staat voor een zwakke lezer de o in kopen nu op het eind van de lettergreep of niet? In het Brabants van de 16e/17e eeuw had men daar een visuele oplossing voor. Wanneer achter bijvoorbeeld een o een i was gezet, dan wist de lezer, dat hij een lange klinker moest lezen. (In enkele plaatsnamen vind je dit nog terug: Oisterwijk, Oirschot, Helvoirt). De Brabantse ui (uitgesproken als uu) is zelfs in Holland een geheel eigen leven gaan leiden.' Dit wetend heb ik me afgevraagd, of er toch niet een soort 'geheime informatie' is, waardoor ons taalgevoel geleid wordt. Wat visueel waar te nemen is, is:
-
Als na één van de klinkers a , e , o , u, of i twee of meer medeklinkers volgen, dan wordt de klinker altijd als een korte klinker uitgesproken. Bijv. wanten, kopen, merkten, lichaam.
-
Als na één van de klinkers a, e , o , u , of i één medeklinker volgt, dan wordt de klinker altijd als een lange klinker uitgesproken. Bijv. kopen, tomaat, bananen, liter.
-
Uitzondering: als na één van de klinkers a,e,o,u, of i twee medeklinkers volgen, waarvan de tweede medeklinker een 1 of een r is, dan is de klinker altijd lang. Bijv. Utrecht, matroos, probleem.
De vraag is nu, of het te bewijzen is, dat ons taalgevoel op deze zichtbare aanwijzingen reageert. Hiervoor bleek de y goed bruikbaar. Deze letter kan op meerdere plaatsen functioneel zijn als klinker en als medeklinker (bijv. yoga, yoghurt). De y als medeklinker heeft een vaste uitspraak, namelijk j. De y als klinker heeft geen vaste uitspraak: hij kan uitgesproken worden als de i in mis en als de ie in liep. Vergelijk: gymnastiek, synoniem hymne, hyperbool: gymnastiek (1)
synoniem (2) hymne (1) hyperbool (2)
Blijkbaar anticipeert ons taalgevoel op informatie, die in het woord zelf gegeven is. Informatie, die, zoals aangetoond, zichtbaar aanwezig is. (Opmerking: Het woord systeem lijkt
bovenstaande regelgeving niet te volgen (verg. kasteel). Een mogelijke verklaring is, dat hier eigenlijk de Franse uitspraak gebruikt wordt. Het woord systematiek volgt weer wel de regel.)
8. Stereo-lezen
De term 'stereo-lezen' heb ik geïntroduceerd om de leerlingen te leren:
-
gebruik te maken van opvallende woorddelen, bijv. hondje, heerlijk, gevaarlijk, geroepen, beloofde.
- woorden ook waar te nemen als een geheel.(zie noot 8)
22
