Het nieuwe examen Nederlands in mavo en vbo: noodzaak en mogelijkheden voor leerplanontwikkeling
HELGE BONSET, SLO
In 1995 kreeg het Instituut voor Leerplanontwikkeling (SLO) opdracht om voor alle vakken in mavo en vbo nieuwe examenprogramma's te ontwikkelen, dit in het kader van de door de overheid in gang gezette herstructurering van mavo en vbo in leerwegen en sectoren. Deze bijdrage schetst het concept-examenprogramma Nederlands, opgesteld door de Ontwikkelgroep Talen, waarvan ik als secretaris deel uitmaakte. "Concept", omdat het programma op dit moment nog de formele raadplegingsronde doorloopt van Onderwijsraad, Inspectie, vakverenigingen e.d. Allereerst wordt de opbouw van het programma in een basis-, kern- en verrijkingsdeel beschreven. Vervolgens wordt het kerndeel uitvoerig toegelicht, waarbij vakinhoudelijke veranderingen, niveauproblematiek, strategieën en informatietechnologie aan de orde komen. Daarna wordt het verrijkingsdeel toegelicht. Na een paar opmerkingen over de haalbaarheid van het programma voor de schoolpraktijk, sluit ik af met een korte beschouwing over de noodzaak en mogelijkheden voor leerplanontwikkeling.
1. Basisdeel, kerndeel, verrijkingsdeel
Net als alle programma's bevat het examenprogramma Nederlands bovengenoemde drie componenten. Aan die drie componenten gaat een zogenaamde preambule vooraf. Deze preambule bevat alle vakoverstijgende onderwijsdoelen en biedt op schoolniveau een totaaloverzicht.
1.1 Basisdeel
De exameneisen die in het basisdeel zijn geformuleerd, vormen het fundament van het programma. Ze lopen door alle programma's heen en bevatten algemene vaardigheden. Dat zijn voor Nederlands:
-
Werken aan vakoverstijgende thema's, zoals de maatschappelijke betekenis van met name moderne informatie- en communicatietechnologie, of de verworvenheden van kunst en cultuur, waaronder ook de media.
-
Leren uitvoeren. Hierbij moet bijvoorbeeld gedacht worden aan het verwerven van informatie uit uiteenlopende bronnen en het produceren van schriftelijke en mondelinge teksten in correct Nederlands.
-
Leren leren. Daarbij gaat het onder andere om het kiezen van de juiste lees-, luister-, kijk, spreek- of schrijfstrategie om het gestelde doel te bereiken. Ook op basis van argumenten tot een eigen standpunt komen, behoort tot deze algemene vaardigheid.
-
Leren communiceren. Nederlands is natuurlijk bij uitstek geschikt om aandacht aan deze vaardigheid te besteden. Samenwerken, sociale regels in acht nemen of bijvoorbeeld de reflectie op het proces van samenwerking zijn voorbeelden van invullingen van "leren communiceren".
Leren reflecteren. Dit is een van de belangrijkste vaardigheden ten behoeve van het vervolgonderwijs, die ook bij Nederlands aan bod dient te komen. Plannen, planningen maken, het leerproces bewaken en conclusies trekken uit een product- of procesevaluatie zijn in dit verband van belang.
39
