van de software met onder meer studiewijzers en feedback op opdrachten en daarmee van de inbreng van de professionele uitgever.
3. De leerlijnen voor schrijven, mondelinge vaardigheden en argumentatie; accentverschuiving naar vaardighedenonderwijs
In de nieuwe examenprogramma's hebben schrijven, mondelinge vaardigheden en argumentatie een grote en sterk uitgewerkte plaats gekregen, zeker in vergelijking met de oude programma's. Van de 25 eindtermen voor taalvaardigheid hebben er ruim 20 betrekking op dit trio, ongeveer een 7-tal per onderdeel. Dit is niet alleen veel meer dan nu, maar voor een groot gedeelte ook anders dan nu of helemaal nieuw. Bij schrijven noem ik de verplichting van gedocumenteerd schrijven, de aandacht voor herschrijven en de rol van informatie- en communicatietechnologie. De mondelinge vaardigheden worden voor het eerst serieus genomen, met de verplichting te kiezen uit voordracht, debat en groepsdiscussie. Het meest spectaculair is wel de opmerkelijk grote plaats voor argumentatie. Zo bevat eindterm 23 een niet eens uitputtend bedoelde lijst van negen drogredenen.
Meer in het algemeen is het accent in de examenprogramma's verschoven naar vaardigheden, en wel vakoverstijgende vaardigheden. Het doet er niet toe of je het als schoolboekauteur met al deze eindtermen en met de accentverschuiving eens bent. Ook als je je in de voorafgaande beleidsdiscussie tegen bepaalde zaken gekeerd hebt - zoals in mijn geval tegen de te grote plaats voor argumentatie en voor vaardigheden in het algemeen, dan nog heb je er maar het beste van te maken. Je zult echt alle eindtermen moeten behandelen en de tijd uitgetrokken voor vaardigheidstraining ook moeten vullen. Gezien de vele eindtermen is die tijd overigens eerder te krap dan te ruim.
Met mijn mede-auteurs heb ik gezocht naar een vertaling van de programma's in leerstof die ons zowel efficiënt en effectief als examengericht voorkwam. Ook al omdat toereikend effectonderzoek ontbreekt, was dit vaak gokken. In hoofdzaak hebben we de oplossing gezocht in lange geïntegreerde 'leerlijnen' die vanaf de vierde klas reeds de examens in het vizier hebben.
Vertaald in termen van een inhoudsopgave ziet dat er voor de geïntegreerde leerlijn schrijven-mondelinge vaardigheden in de havo-editie (Braet e.a. 1998) als volgt uit:
EERSTE AFDELING
1 Teksttheorie: tekstopbouw
2 Lezen: leesstrategieën; thema 'expedities'
3 Schrijven: alinea's opbouwen
3.1 Goed gebouwde alinea's: hoofdgedachte en kernzin Oefening 10 Voorbeeldalinea's analyseren
3.2 Goed gebouwde alinea's: uitwerking
Oefening 11 Alinea's aanvullen en zelf formuleren
TWEEDE AFDELING
4 Teksttheorie: tekstopbouw (vervolg)
5 Lezen: leesstrategieën (vervolg); thema 'geweld'
6 Spreken en schrijven: een spreekbeurt en een opstel opbouwen
51
Bundel 11 | Elfde conferentie Het Schoolvak Nederlands (1998)
