Grammatica voor beginnende NT2-ers
WIM VAN CALCAR, HANNEKE LENTZ
In de cursus 1996-1997 werkten wij in twee opvangklassen van het Amsterdamse Esprit College aan de ontwikkeling van schrijfvaardigheid voor beginnende NT2-ers, binnen het kader van taalverwerving. Daarvoor maakten ze gebruik van grammatica, met name van de modelmethode (Van Calcar, 1994). In dit artikel leggen zij verantwoording af De voorbeelden zijn ontleend aan lessen in een klas die al deels in de schakelfase naar havo/vwo verkeerde ('Berlage') en aan lessen in een doorsnee opvangklas, vbo/mavo-perspectief ('Nova').
-
Criteria voor een taalverwervingsgrammatica 1.1. Uitgangspunt
Wie nadenkt over een zinvol grammatica-aanbod voor beginnende NT2-ers, moet gedachten aan de regels-en-rijtjes-grammatica loslaten. Die grammatica, ongelukkige erfenis uit het traditionele VT- en moedertaalonderwijs, biedt een vaak vrij willekeurig samengesteld assortiment wetenswaardigheden over taal aan. De doelgroep behoeft echter geen kennis éver taal; zij behoeft ondersteuning van het taalverwervingsproces. Alleen een grammatica-aanbod dat in laatstgenoemde behoefte voorziet, is zinvol.
1.2. Criteria voor een zinvol aanbod
Leerlingen komen gewapend met hun kennis van de werkelijheid een opvangklas binnen en zien zich daar voor een zware taak geplaatst. Ze moeten de lange verwervingsweg afleggen van een nieuwe taal, waarin ze straks een schoolopleiding moeten volgen. Een grammatica die hen steunt op die weg, moet in de eerste plaats een beroep doen op hun al aanwezige kennis van de werkelijheid, onder andere door gebruik te maken van hun nieuwsgierigheid naar betekenissen en de ordening van betekenissen in het Nederlands. Vervolgens moet ze leerlingen ondersteunen in hun wens productief te worden in het Nederlands. Zij moet hun vaardigheden bieden niet alleen om stap voor stap, in eigen tempo en op eigen verwervingsniveau, zinnen te kunnen genereren maar ook om hun productie te kunnen controleren. Bij dit alles moet de grammatica voor de leerling een verbindend element tussen alle facetten van 'Nederlands leren' zijn, zodat zij niet alleen de woordenschatverwerving maar ook de ontwikkeling van de lees- en schrijfvaardigheid ondersteunt. Tenslotte moet zij verder reiken dan het leren van Nederlands: zij ondersteunt de verwerving van kennis en vaardigheden die nodig zijn om straks te kunnen leren in het Nederlands. De grammatica die aan al deze eisen voldoet, noemen we een taalverwervingsgrammatica.
-
Contouren van een taalverwervingsgrammatica 2.1. Van werkelijkheid naar werkwoord
Onze taalverwervingsgrammatica gaat uit van de werkelijkheid als een samenhangend geheel. De samenhang in de werkelijkheid wordt in de taal allereerst uitgedrukt door werkwoorden.
61
