Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

Het verzwegen argument verwijst veelal naar een rechtvaardigingsregel waarop in de betreffende argumentatie een impliciet beroep wordt gedaan. De abstracte principes waarop zulke regels op hun beurt weer berusten, worden in de argumentatietheorie aangeduid als argumentatieschema's. In de meest algemene termen uitgedrukt, kan een argumentatie gebaseerd zijn op het argumentatieschema van de 'kentekenrelatie', op het argumentatieschema van de 'oorzakelijke relatie' of op, het argumentatieschema van de 'vergelijkingsrelatie'. Bij elk argumentatieschema behoren specifieke kritische vragen, die bij de beoordeling van argumentatie van dat type gesteld dienen te worden om na te gaan of de argumentatie deugdelijk is.

Complexe argumentatie en argumentatiestructuren

De argumentatie voor een standpunt kan uit één enkel argument (met een aanvullend verzwegen argument) bestaan en heet dan enkelvoudig. In zo'n geval is de argumentatie erop gericht kritiek op het standpunt te ondervangen of daarop te anticiperen. Als in de argumentatie tevens geprobeerd wordt om (al dan niet werkelijk geuite) kritiek op het gegeven argument te ondervangen, is de argumentatie complexer. Er is dan sprake van onderschikkende argumentatie. Een andersoortige complexiteit doet zich voor bij de verschillende vormen van nevenschikkende argumentatie, waarin er meer argumenten ter verdediging van hetzelfde standpunt naar voren worden gebracht en elk volgend argument als het ware anticipeert op een (al dan niet geuite) tegenwerping tegen het eerder gegeven argument en ten doel heeft deze tegenwerping te pareren. Er kan na het geven van een argument ook een nieuwe poging worden ondernomen om het standpunt te verdedigen. Dan is er sprake van aparte verdedigingspogingen, die in principe los van elkaar staan, en is de argumentatie meervoudig. De wijze waarop de argumentatie gestructureerd is, is bepalend voor de manier waarop het betoog beoordeeld moet worden.

5 De uitvoering van een analyse

Om een indruk te geven van het soort beslissingen dat bij de uitvoering van een pragma-dialectische analyse genomen moet worden en van de problemen die zich daarbij in de praktijk kunnen voordoen, analyseren wij een aantal korte betoogjes. Deze teksten zijn afkomstig uit Vrij Nederland, waarin in september 1995 een reeks dertienjarigen geïnterviewd werd over 'het leven tot nog toe'. Een van de voorgelegde vragen was: 'Ben je voor de doodstraf?'

De specifieke context, een interview waarin de jongeren expliciet gevraagd wordt of ze voor de doodstraf zijn, maakt het in de meeste gevallen relatief eenvoudig om vast te stellen wat voor standpunt ze innemen. De meesten beginnen hun reactie met 'Nee' of 'Nee, tegen', zodat hun positie meteen duidelijk is. In reactie (1), van de enige dertienjarige die voor de doodstraf is, wordt nog wel een precisering gegeven van het standpunt:

(1) In de ergste gevallen wel. Van die echte seriemoordenaars mogen wat mij betreft wel in de gaskamer. Anders gaan ze gewoon weer door als ze uit de gevangenis komen.

Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans 1 101