Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

tegen haar standpunt: potentiële slachtoffers zullen uit angst misschien toch de voorkeur aan de doodstraf geven. Maar zij maakt ook ondubbelzinnig duidelijk dat deze tegenwerping niet zwaarwegend genoeg is om haar standpunt op te geven: `Maar ik gun die moordenaar de doodstraf niet'.

Met de analyse van deze - eigenlijk nog heel eenvoudige - betoogjes hebben we een indruk gegeven van de verschillende stappen die bij een pragma-dialectische analyse van een betoog gezet moeten worden en van de keuzes die daarbij moeten worden gemaakt. Uitgaande van de letterlijke tekst, hebben we waar dat nodig en mogelijk was steeds de formulering van de argumenten en de standpunten aangescherpt en de verzwegen stappen expliciet gemaakt. Daarbij was het algemene streven zoveel mogelijk recht te doen aan de (impliciete) bedoelingen van de geïnterviewde. De bedoelingen van een spreker of schrijver zijn meestal niet rechstreeks uit de tekst te halen. Daarom moet bij de analyse worden nagegaan welke mogelijke interpretatie het meest in overeenstemming is met het uitgangspunt dat er geprobeerd wordt om een relevante en zinnige bijdrage te leveren aan de discussie. We zijn ervan uitgegaan dat de geïnterviewde jongeren in principe geen loze vragen stellen, zinloze adviezen geven of (impliciete) beweringen doen die volstrekt triviaal zijn of waarvan bij voorbaat duidelijk is dat ze onhoudbaar zijn. Door een zo redelijk mogelijke reconstructie te geven van diens standpunt en argumenten en de gegeven interpretatie zorgvuldig te motiveren, wordt de spreker of schrijver in de analyse steeds het voordeel van de twijfel gegeven. Bij de kritische beoordeling kan dan worden nagegaan of het standpunt inderdaad afdoende verdedigd is.

6 De uitvoering van een beoordeling

Om ervoor te zorgen dat een verschil van mening ook werkelijk tot een oplossing kan worden gebracht, dienen de partijen de regels voor een kritische discussie in acht te nemen. Iedereen die de pretentie heeft anderen door middel van argumentatie te willen overtuigen, kan in redelijkheid aan deze regels worden gehouden. Elke overtreding van één van de regels bemoeilijkt het oplossen van een verschil van mening en wordt daarom als een 'drogreden' aangemerkt. De tien geboden die voor een kritische discussie gelden, luiden als volgt:

  1. De vrijheidsregel: De discussianten mogen elkaar niet beletten standpunten of twijfel naar voren te brengen.

Overtreding van de vrijheidsregel kan bijvoorbeeld inhouden dat de protagonist een bepaald standpunt taboe verklaart of de tegenpartij belemmert een standpunt naar voren te brengen door hem persoonlijk aan te vallen (argumentum ad hominem) of hem door dreiging zodanig onder druk te zetten dat hij zijn standpunt of twijfel intrekt (argumentum ad baculum).

  1. De verdedigingsplichtregel: Een discussiant die een standpunt naar voren brengt, is verplicht dit desgevraagd te verdedigen.

106 I Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans