Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

intuïtief onmiddellijk aan, maar om precies uit te leggen wat er mis is, dat is minder eenvoudig. Volgens ons redeneert de vader als volgt:

  1.     Als iets belangrijk is, dan heeft het zijn tijd nodig.

  2.     Het telefoontje van meneer Van Heerwaarden heeft zijn tijd nodig.

  3.     Dus: Het telefoontje van meneer Van Heerwaarden is verdomd belangrijk.

In deze vorm is de redenering van de vader een schoolvoorbeeld van de drogreden die bekendstaat als de bevestiging van het consequens: door middel van premisse (2) wordt uit de bevestiging van het consequens van premisse (1) (`het heeft zijn tijd, nodig') in (3) de bevestiging van het antecedens (let is belangrijk') afgeleid. Deze afleiding is net zo ongeldig als de volgende:

  1.     Als het regent, worden de straten.

  2.     De straten zijn nat.

  3.     Dus: Het heeft geregend.

Dat de conclusie van deze redenering niet dwingend is, wordt duidelijk als men zich realiseert dat premisse (4) niet uitsluit dat de straten bijvoorbeeld ook nat kunnen worden als gevolg van een overstroming of door een brandweeroefening. Terug naar meneer Van Heerwaarden. Als in premisse (1) het omgekeerde had gestaan (Als iets zijn tijd nodig heeft, dan is het belangrijk'), dan was de redenering een perfecte invulling geweest van de geldige redeneervorm van de modus ponens Cals p dan q, p, dus q) en was er niets aan de hand geweest. Maar deze omgekeerde formulering is bepaald niet de meest voor hand liggende interpretatie van de uitspraak 'Belangrijke dingen hebben hun tijd nodig', die de vader in het stripje doet. Als we aannemen dat (1) inderdaad de correcte interpretatie is, dan draait de vader in zijn redenering de alsdan-relatie om: Als iets belangrijk is, dan heeft het zijn tijd nodig' wordt bij hem Als iets zijn tijd nodig heeft, dan is het belangrijk' - en dat mag natuurlijk niet zomaar. Door de redenering als het ware op zijn kop te zetten, maakt de vader zich niet alleen schuldig aan een drogreden, maar zorgt hij bovendien voor het onmiskenbaar komische effect van de strip. Daar komt nog bij - en dat versterkt het komische effect -dat het op zijn zachtst gezegd nogal naïef van hem is om te denken dat telefoontjes die wel een jaar kunnen wachten 'hun tijd nodig hebben'.

In het vijfde en laatste voorbeeld (uit Het Parool van 30 september 1985) lijdt de discussie vooral onder de semantische dubbelzinnigheid van de reactie van de zoon:

Vriendin:   Ga jij naar het feestje van Kees, op zijn verjaardag? Zoon: Wie komen er allemaal?

Vriendin:   Dezelfde mensen als vorig jaar.

Zoon:   Dan kan ik niet wegblijven.

Tenzij ze in de toekomst kan kijken, kan de vriendin natuurlijk niet letterlijk bedoelen wat de zoon uit haar woorden haalt. Daarom kan de conclusie van de zoon ook

Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans 1111