Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

absoluut niet uit haar antwoord volgen. De ambiguïteitsdrogreden waar de zoon zich hier schuldig aan maakt, wordt niet veroorzaakt door dubbelzinnigheid van het aanwijzend voornaamwoord 'dezelfde', dat - zoals het woordenboek zo fraai aangeeft -altijd 'identiteit of gelijkheid' aanduidt, maar schuilt in de zin 'Dezelfde mensen als vorig jaar komen op het feestje van Kees'. Die zin is voor tweeërlei uitleg vatbaar. De letterlijke uitleg veronderstelt zonder duidelijke reden bovennatuurlijke gaven bij het meisje en valt daarom af. De andere uitleg is dat Kees dezelfde soorten mensen heeft uitgenodigd als vorig jaar: familie, collega's en vrienden - en bijvoorbeeld niet de buren. Als er in deze groepen geen grote mutaties hebben plaatsgevonden, is het niet te gewaagd om te veronderstellen dat het meisje bedoelt dat op het feestje globaal genomen dezelfde mensen zullen komen als vorig jaar. Misschien heeft Kees haar zelfs verteld wie hij heeft uitgenodigd of heeft ze een paar mensen gesproken die uitgenodigd waren en daaruit zelf geconcludeerd wie er verder zo'n beetje zullen zijn. Daar hoeft helemaal geen hocus-pocus aan te pas te zijn gekomen.

7 Basiskenmerken van de pragma-dialectische methode

Door een aantal voorbeelden te laten zien van verschillende soorten problemen die zich in de praktijk bij de uitvoering van een analyse en een beoordeling van een argumentatieve tekst of discussie kunnen voordoen, hebben wij tevens duidelijk gemaakt wat voor problemen er bij het geven van argumentatie-onderwijs te verwachten zijn. Wij hebben aangegeven hoe deze problemen met behulp van de pragma-dialectische methode worden aangepakt. Misschien is het nuttig om tot slot enkele voor het argumentatie-onderwijs belangrijke basiskenmerken van deze methode te benadrukken.

In de pragma-dialectische methode wordt er op grond van linguïstische inzichten in de functionaliteit van taalgebruik van uitgegaan dat er onderscheid dient te worden gemaakt tussen de communicatieve (`illocutionaire') en de interactionele (`perlocutionaire') aspecten van argumentatief taalgebruik. Aspecten van het eerste type hebben primair betrekking op wat er in een argumentatieve tekst of discussie - direct of indirect - precies naar voren wordt gebracht; aspecten van het tweede type op de aanvaardingseffecten die door middel hiervan bij de luisteraars of lezers worden nagestreefd. Uit het belang van dit onderscheid vloeit voort dat het wenselijk is om ook de analyse en de beoordeling van argumentatief taalgebruik goed uit elkaar te houden.

De uitvoering van een analyse of een beoordeling wordt in de pragma-dialectische methode in geen enkel opzicht als een mechanisch proces beschouwd. In beide activiteiten zullen zich voortdurend alternatieven voordoen die vereisen dat er een redelijke keuze wordt gemaakt. Een basiskenmerk van de pragma-dialectische methode is dat het maken van zulke keuzes als inherent aan het analyseren en beoordelen wordt beschouwd en dat het primair van belang wordt geacht dat de keuze voor een bepaalde oplossing bewust en op kwalitatieve gronden plaatsvindt. Het gaat dus niet om het vinden van het enig juiste antwoord, maar van het beste antwoord.

Op grond van wat voor overwegingen dienen de beslissingen bij de uitvoering van een

112 I Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans