Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

analyse of beoordeling van een argumentatieve tekst of discussie genomen te worden? Volgens de pragma-dialectische methode dient er met behulp van pragmatische en dialectische inzichten grondig op de te nemen beslissingen te worden gereflecteerd. Deze reflectie houdt in dat er een zorgvuldige afweging plaatsvindt van de kwaliteiten van de beschikbare alternatieven. Dit gebeurt door na te gaan, in hoeverre de argumenten die voor en tegen elk van deze alternatieven pleiten steun vinden in de pragma-linguïstische kenmerken van de betreffende tekst of discussie en in de geest zijn van het kritisch-rationalistische redelijkheidsideaal.

Om de pragma-dialectische aanpak van de analyse en beoordeling mogelijk te maken, is er een theoretisch begrippenkader beschikbaar waarvan bij de uitvoering van de verschillende analyse- en beoordelingstaken gebruik kan worden gemaakt. De leerlingen dienen immers te kunnen uitgaan van heldere kernbegrippen, die hen staat stellen in te zien waarvoor de aan te brengen differentiaties relevant zijn. Een basiskenmerk van de pragma-dialectische methode is dat bij het creëren van een begrippenkader consequent gekozen is voor een dialectisch perspectief op argumentatie, waarin het argumentatieve proces als een (impliciete) kritische dialoog wordt gezien, en voor een reconstructie van de argumentatieve werkelijkheid die gebaseerd is op pragmatische inzichten in de factoren die voor een gerichte tekstinterpretatie van belang zijn, variërend van structurele kenmerken van argumentatief taalgebruik tot stilistische eigenaardigheden en connotaties.

Methodisch gesproken, wordt in de pragma-dialectische aanpak - om didactische redenen - uitgegaan van 'clear cases' en vervolgens systematisch van gemakkelijke naar moeilijkere gevallen toegewerkt. De systematiek bestaat er verder uit dat, uitgaande van het model en de regels van een kritische discussie, per discussiefase stap voor stap wordt nagegaan welke discussiezetten van belang zijn voor het analytisch overzicht of verband houden met een bepaalde discussieregel. Alleen in onoplosbare twijfelgevallen wordt er voor een zo goed mogelijk bij de pragmatische en dialectische benadering aansluitende standaardoplossing gekozen. De ervaring leert dat naarmate de leerlingen beter beginnen te begrijpen wat de bedoeling is en ze er daardoor ook steeds meer aardigheid in krijgen, het aantal onoplosbare twijfelgevallen afneemt. Veel oefenen, bij voorkeur van de receptieve vaardigheden doorgaand naar de productieve, is daarbij een conditio sine qua non.

Noten

  1. In Van Eemeren, Grootendorst en Snoeck Henkemans (2001) wordt uitgelegd hoe het schrijven van een betoog aan de hand van een overzicht van de argumentatiestructuur in zijn werk gaat (hfdst. 9).

  2. In Van Eemeren, Grootendorst, Snoeck Henkemans e.a. (1997, hfdst. 3) worden de belangrijkste bezwaren tegen de klassieke opvatting van drogredenen besproken.

  3. Zie voor een gedetailleerdere beschrijving van de pragma-dialectische analyse- en beoordelingsmethode Van Eemeren, Grootendorst en Snoeck Henkemans 2001.

Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans 1113