Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Wetenschap onder woorden: Taal en de niet-taalvakken (Nora Bogaert)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

een man die gauw tevreden was, maar klopt die beoordeling wel? (..) Laten we er even het schaakbord bij nemen en verder rekenen. Voor het eerste vakje kreeg hij één korrel, voor het tweede twee, voor het derde vier en voor het vierde acht. Hoeveel kreeg Sissah voor het vijfde vakje? (..) En voor de eerste vijf vakjes samen? (..) Hoeveel kreeg hij voor het zesde (..), het zevende (..), het achtste (..), het negende (..), het tiende vakje? Hoeveel kreeg hij voor de eerste tien vakjes samen? (..) Hoeveel kreeg hij voor het vijftiende vakje? En voor de eerste vijftien vakjes samen? Als je weet dat er 64 vakjes zijn op een schaakbord, hoeveel keer moet je dan de vermenigvuldiging met 2 uitvoeren? (..)

4

De leerkracht legt uit op welke manier je met de rekenmachine machtsverheffingen kan uitvoeren en geeft de leerlingen een aantal oefeningen op.

5

Leerkracht: Stel je voor dat je een heel groot vel papier hebt en dat het vel 1 mm dik is. Je scheurt dit vel doormidden en legt de twee helften op elkaar. Deze twee helften scheur je ook weer doormidden en je legt alles zodat je een stapeltje van vier vellen hebt. Scheur ook deze doormidden zodat je een stapeltje van acht vellen krijgt. Zo ga je door tot je dit vijftig maal hebt gedaan. Hoe hoog is de stapel op dat moment?

De leerlingen voeren de opdracht in tweetallen uit.

•••

Actief kennis construeren betekent: zelf het proces van abstrahering kunnen uitvoeren in plaats van dit voorgeschoteld te krijgen. Onderdeel 1 van de machtsverheffing hoort dus alvast niet aan de kop van de les te zitten. Wat wel vooraan moet is één van de onderdelen 2, 3 of 5. Gemeenschappelijk aan deze onderdelen is dat ze de leerlingen het nieuwe begrip macht aan den lijve doen ervaren en dat het is ingebed in een context die zeer herkenbaar is. Deze context confronteert hen meteen met een probleem dat om een oplossing vraagt. In de mate dat de leerling dit probleem als interessant en uitdagend ervaart en een oplossing wenst te vinden, wordt langs deze weg bij hem de behoefte geschapen om de tot nu toe onbekende kennis te verwerven. De inbedding in een herkenbare situatie zorgt er verder voor dat het begrip macht gestalte krijgt zonder dat hieraan abstracte terminologie en complex taalgebruik te pas komt: het voer voor de vulling wordt geleverd via alledaags getinte taal. Pas als de leerlingen het nieuwe begrip voldoende hebben geëxploreerd wordt macht vanuit een veralgemenend, vakmatig perspectief bekeken. Formele definities in typische vaktaaltermen en het jargon dat er verder aan te pas komt, is op die manier voor de leerlingen geen lege doos, doordat het pad naar dat abstract en complex taalgebruik geëffend werd. Het is het eindpunt, het topje van een piramide met een heel stevige basis. Van talige struikelblokken is in deze brede inductieve aanpak weinig of geen sprake.

Welk van de drie problemen komt nu voorop en wat volgt? Hierover kan uitgebreid worden gedebatteerd. Ikzelf kies voor let verjaardagsgeschenk', niet alleen omdat de probleemstelling als bijzonder interessant zal worden ervaren, maar ook omdat ze in deze lesopzet zo is uitgewerkt dat van de leerlingen niets anders verwacht wordt dan (na hun gokje) de redenering die de leerkracht verwoordt gewoon te volgen, en niet veel meer dan dat. Omdat 'de graankorrel van Sissah ben Dahir' wel actie van de leerlingen vereist, maar de leerkracht hen nog aan het handje door het vereiste redeneer-

Wetenschap onder woorden: taal en de niet-taalvakken - Nora Bogaert 1 151