Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Groot onderhoud tweede fase (André van Dijk)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

3 Commentaar via metaforen

Op bescheiden schaal wil ik (namens de sectie Nederlandse taal en letterkunde in het studiehuis van het Christelijk Lyceum Veenendaal) commentaar geven op deze gebeurtenissen die de publieke opinie niet onberoerd hebben gelaten. Ik doe dit in de vorm van een lezing van deze actualiteit. We lezen de manifestaties als De Tweede Fase een fase verder en Zorg om het vak Nederlands, teneinde door lezing de gewenste ontwikkelingsrichting te kunnen bepalen.

Wat lezen we? We willen begrijpen wat de gebeurtenissen met betrekking tot Nederlandse taal en letterkunde ons zeggen en we mobiliseren – met behulp van de studie van Gareth Morgan Beelden van Organisatie – onze leesvaardigheid om beelden te lezen. Gareth Morgan stelt dat men door lezing de situatie kan inschatten en dat ervaren lezers er handigheid in hebben om situaties te lezen met verschillende scenario's in het achterhoofd om over te gaan tot actie die past bij de lezing van dat moment. Action reading.

Morgan focust op metaforen; hij bespreekt in zijn inventarisende studie de machinemetaforen tot en met scientific management (stel doelen en ga ervoor, organiseer rationeel, efficient en duidelijk', enz.); hij bespreekt informatieverwerkende beelden en de opvatting over de organisatie als flux en transformatie; Morgan tovert ons een meeslepende beeldentheorie voor. Een beeld bepaalt hoe iemand naar de situatie kijkt. Een beeld geeft aan wat binnen iemands gezichtskring valt. Een beeld geeft – voor neerlandici een bekend gegeven - werkelijkheidskaders aan. We lezen werkelijkheidsopvattingen.

Hoe dan is de werkelijkheidsopvatting van het vak Nederlandse taal- en letterkunde? We inventariseren metaforen van de rijksoverheid, van de onderwijsinspectie en van het congres Zorg om het vak Nederlands. Beelden die treffen.

  1. De rijksoverheid heeft zich bekend gemaakt met de beleidsnota Overheid en professionals in stelling voor kwaliteit (2001). Niet het poldermodel maar het hedendaagse 4R-model is er de organiserende basis van: scholen voor voortgezet onderwijs bepalen autonoom hun richting en krijgen ruimte en leggen hun resultaten evaluerend vast en geven rekenschap van de bestede gelden. De metafoor in stelling, uit de titel, is ongetwijfeld gekozen vanwege de krachtige uitstraling. Het is een beeld uit de krijgskunde. De minister van OCenW en de staatssecretaris gaan in tegen de verontrusting die bijvoorbeeld tot uiting komt bij Flip de Kam: het onderwijs lijkt op de rampzalige Nederlandse Spoorwegen: vaak te laat, overal onderhoud achterstallig, personeelsgebrek (NRC Handelsblad, oktober 2001) en blijkt uit de uitkomsten van het onderzoeksbureau Nyfer "Miljarden extra voor het onderwijs" (Trouw, 20 november 2001). De leraren Nederlandse taal- en letterkunde in hun scholen dienen zelf als professionals de zaken aan te pakken. Ze zijn er krijgshaftig genoeg voor.

  2. De onderwijsinspectie werkt met een paradoxale metaforiek. Enerzijds treft de inspectie bijvoorbeeld met het spreken over pastoral care. Herderlijke zorg en vrede. Hier een vindplaats van een inspectiecitaat die deze herderlijke zorg verbeeldt: "An

262 1 Groot onderhoud Tweede Fase - André van Dijk