Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak Nederlands inhoudelijk aanvullen (Ton Hendrix)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

gens wel verbaasd dat er in het rapport van Bonset en De Kruijk met geen woord gerept wordt over de beoordelingsproblematiek van de examensamenvatting. Als er iets de gemoederen verhit heeft, dan is het wel deze kwestie. In het begin van de jaren negentig is er een gewapende vrede gesloten rond het geschil over de toepassing van een analytisch beoordelingsschema met het uitzicht op een andere samenvatting in het nieuwe examenprogramma. Het probleem is naar mijn oordeel met de nieuwe, korte samenvatting nog steeds niet opgelost. Wie zich in de kwestie wil verdiepen vindt een helder overzicht in het artikel van Schoonen in Levende Talen (1998). De grondslag van het programma is bij de laatste evaluatie uitdrukkelijk niet ter discussie gesteld. Kritiek is er wel en is ook in de vaktijdschriften terug te vinden, alleen niet in de periode tijdens het functioneren van het nieuwe programma, daarom vermelden Bonset en De Kruijk die ook niet. In de aan het nieuwe examenprogramma voorafgaande periode is er des te meer te vinden. Ik noem een aantal elementen:

  •  het vak Nederlands wordt vooral ingevuld als utilitair (functioneel) communicatieonderwijs;

  •  de vakinhoud wordt vooral gerechtvaardigd door de functie voor andere vakken (dienstbaarheid);

  •  het schoolvak is in alle vier de vaardigheden eenzijdig argumentatief gericht;

  •  de kenniscomponent van het vak staat bijna uitsluitend in het teken van het vaardigheidsonderwijs;

  •  onthistoriseren en isoleren van het literatuuronderwijs;

  •  vaardigheidstraining blijft steken in deelvaardigheidstraining;

  •  strategisch onderwijs in de taalvaardigheden is voorondersteld, maar de eindtermen sturen er vanwege het gebrek aan interne consistentie niet op aan.

4 Strategisch onderwijs

Over dat laatste punt, het strategisch onderwijs, wil ik het graag met u hebben. Voor wie niet weet wat ermee bedoeld wordt: het gaat bij strategisch onderwijs om een vak-didactisch traject waarin de leerling geleerd wordt zelfstandig en stapsgewijs met zelfcontrole en terugkoppeling een bepaalde ingewikkelde klus te klaren. Het maken van een samenvatting is bijvoorbeeld zo'n complexe klus. Als een leerling die taak met succes wil kunnen uitvoeren, dan moet hij in staat zijn een voor hem of haar pittige tekst te interpreteren, te analyseren en te synthetiseren tot een nieuwe verkorte tekst, waarin alleen de kern is weergegeven. Het gaat daarbij telkens om het hanteren van op elkaar inwerkende deelactiviteiten die eerst afzonderlijk geleerd en geoefend kunnen worden. Het vaststellen van het thema van een alinea of een reeks alinea's, het bepalen van de hoofdgedachte, het kunnen bepalen van de tekstsoort, het schrijfdoel of het beoogde publiek. Al deze leerelementen kunnen een leerling eerst afzonderlijk geleerd worden, maar pas als een leerling op basis van het gegeven onderwijs erin slaagt al deze elementen zinvol, in samenhang (geïntegreerd) en zelfstandig toe te passen bij het lezen en begrijpen van een tekst, pas dan kun je spreken van strategisch onderwijs. De leerling kan dat traject dan zelfstandig met controle, terugkoppeling en zonodig zelfcorrecties afleggen. Een dergelijk plan van aanpak is noodzakelijk voor het

280 I Het schoolvak Nederlands inhoudelijk aanvullen - Ton Hendrix