Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak Nederlands inhoudelijk aanvullen (Ton Hendrix)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

lezen van fictie en nonfictie, maar ook voor het schrijven van een stuk of het presenteren van een voordracht.

Oostdam en Bimmel hebben onderzoek gedaan naar het effect van strategie-onderwijs voor lezen. Het eerste onderzoek was experimenteel, buiten het reguliere onderwijs. (Oostdam/Bimmel 1996) Ondanks een zeer intensief onderwijsprogramma bleken de resultaten uiterst mager. De les trekkend uit de gemaakte fouten is het onderzoek met nieuw ontwikkelde leermiddelen herhaald onder een quasi-experimentele onderzoeksopzet binnen de muren van het reguliere onderwijs. (Bimmel/Oostdam 1999) Pas toen konden zeer bemoedigende resultaten van het strategisch leesvaardigheidsonderwijs zichtbaar worden gemaakt.

Waarom haal ik deze onderzoeken hier aan? Om twee redenen. Allereerst om aan te geven dat het inrichten en uitvoeren van strategisch onderwijs niet onderschat mag worden. Het is vakdidactisch gezien geen sinecure om goed strategisch onderwijs op te zetten en daadwerkelijk te geven. En verder om te onderstrepen dat strategisch onderwijs een voorwaarde is om leerlingen op het (door het examenprogramma van de tweede fase) gewenste vaardigheidsniveau te brengen. Bimmel en Oostdam waren overigens niet alleen geïnteresseerd in het effect van het strategisch onderwijs, maar ook in de mogelijkheden om de bij het ene vak geleerde vaardigheden ook toe te passen bij andere vakken (transfer). Wie bijvoorbeeld bij het vak Nederlands heeft leren samenvatten, moet dat kunnen toepassen bij geschiedenis of economie. Pas dan immers is de geleerde vaardigheid voldoende algemeen. Bij goed strategisch onderwijs blijken de transferperspectieven gunstig te zijn. Oostdam en Bimmel constateren bovendien dat het slagen van strategieonderwijs in belangrijke mate samenhangt met inhoudelijk zinvolle opdrachten.

Wie kijkt naar de eindtermen van het basisonderwijs, naar de kerndoelen en naar de eindtermen van het vmbo en het havo/vwo, zal verrassend veel overeenkomsten aantreffen in de geformuleerde onderwijsdoelen voor lezen en schrijven. Natuurlijk, in het basisonderwijs is de aandacht in eerste instantie gericht op technisch leren lezen en schrijven, maar al snel zijn de meer op begrijpend leren lezen en schrijven gerichte vaardigheidseisen aan de orde.

5 Thematisch-cursorisch onderwijs

Nu wil ik met u teruggrijpen op een artikel van Hans Huishof en mij uit 1999 in Levende Talen (Hendrix/Hulshof 1999), waarin we uiteenzetten waarom volgens ons de opzet van het vak Nederlands in het studiehuis een thematisch-cursorische zou moeten zijn. Wij hebben dat duidelijk proberen te maken aan de hand van het leren lezen van teksten, maar voor schrijven en mondelinge vaardigheden geldt de volgende uiteenzetting evenzeer.

Laat ik beginnen met de cursorische kant van leesvaardigheid. Zoëven heb ik al aangegeven dat de gewenste taalvaardigheden in de eindtermen van het basisonder-

Het schoolvak Nederlands inhoudelijk aanvullen - Ton Hendrix 1 281