Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Maak van taalkunde nou eindelijk een schoolvak! (Liesbeth Koenen)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

begrijpt dat ze vaak de omgekeerde volgorde gebruiken van wat wij toevallig gewend zijn (leidingwater' is bij hen 'waterleiding' en omgekeerd, en 'gele trui' is 'trui geel') dan wordt zo'n taal heel wat minder ongrijpbaar. Het zijn variaties op een thema. Waarbij bijvoorbeeld de variatie die het Nederlands is verdacht veel lijkt op het Duits, aan de hand waarvan je trouwens ook wat dingen uit het Latijn toegankelijk kunt maken. En dit is nog maar een kleine greep van alles wat je, uitgaande van de kennis van het Nederlands die de leerlingen al hebben, inzichtelijker en daardoor makkelijker kunt maken.

Maar niet alleen alle talen zijn gebaat bij een vak taalkunde. Wie inzicht heeft verworven in zinsstructuren in verschillende talen, snapt ineens iets van hiërarchieën en afhankelijkheden. Ideaal voor bijvoorbeeld de wiskundeles, maar niet minder voor het maatschappelijk leven. Ik zweer dat ik door de taalkunde organisatiestructuren beter en eerder doorgrond. En het helpt ook enorm om de weg te vinden op een computer en op het internet. Voor mij is het allemaal geen ondoordringbaar bos, maar ik zie juist overal dezelfde bomen waarin je zinnen weer kunt geven. Directory-structuren lijken op grammaticale boomstructuren.

Of neem programmeren. Ooit volgde ik een cursus programmeren in Pascal en ik beet mijn tanden stuk op het begrip recursie. Recursie is een fenomeen dat op allerlei plaatsen opduikt, van fractals tot... in menselijke taal. Aan de hand van bijvoorbeeld een in een zin, ingebedde zin kun je leerlingen laten zien dat ze het trucje dat achter recursie zit allang kennen en perfect uitvoeren. Taal is iedereen vertrouwd, van daaruit de stap maken naar abstracte zaken uit de wiskunde of de informatica zal voor velen makkelijker zijn.

Nog een voordeel van taalkundelessen dat recht overeind is blijven staan, is dat je er een aardiger mens van kunt worden. Wanneer iemand weet hoe ingenieus het taalsysteem is waar hij zelf moeiteloos mee werkt, hoe verfijnd zijn kennis is, hoe razendsnel hij taal verwerkt en produceert, zal hij vanzelf meer begrip kunnen opbrengen voor degenen bij wie er om de een of andere reden iets hapert. Bij die klasgenootjes met dyslexie bijvoorbeeld, of de stotteraar van het stel. Ook opa's en oma's en andere leden van de snel vergrijzende samenleving die getroffen zijn door afasie, of woordvindingsmoeilijkheden hebben die samenhangen met dementie kunnen vast op meer geduld rekenen als de jeugd gewezen is op de complexiteit van wat ze zelf voor lief nemen: vrijwel altijd precies kunnen zeggen wat je bedacht had te willen zeggen, moeiteloos snappen wat er tegen jou gezegd wordt.

Of neem de doven, dat wil zeggen degenen onder hen die doof geboren zijn of het al snel daarna werden. Als die proberen te praten klinkt dat in niet-geïnformeerde horende oren vaak of ze niet helemaal goed bij hun hoofd zijn. Horenden schrikken van dat geluid. Maar zou dat niet veel minder het geval zijn wanneer ze op school bij taalkundeles allemaal geleerd hadden dat doven over de hele wereld het springlevende bewijs vormen van de immense kracht van het menselijk taalvermogen? Want iedere dovengemeenschap blijkt in de praktijk botweg via een ander kanaal een complete, in

308 I Maak van taalkunde nou eindelijk een schoolvak! - Liesbeth Koenen