Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Maak van taalkunde nou eindelijk een schoolvak! (Liesbeth Koenen)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

alle relevante opzichten vergelijkbare taal te ontwikkelen: dat zijn de vele gebarentalen die er bestaan.

Dan zijn er de buitenlanders, en de Surinamers. De Turkse bakker op de hoek of op tv zegt dingen als 'Hij ziek' . Wie wel eens gehoord heeft dat het Turks, net als nog een heleboel andere talen, geen koppelwerkwoorden heeft, denkt minder gauw 'wat een kromtaal'. Een les over de intrigerende manier waarop in het Turks de bouwstenen uit de taaldoos aan elkaar geplakt kunnen worden zal de waardering voor het gebroken Nederlands van veel Turken doen groeien. Want het Nederlands en het Turks komen duidelijk uit verschillende taalfamilies. En zou het imago van de Marokkaanse jongeren niet opknappen als iedereen op school eens te zien kreeg hoe knap die jeugd aldoor tussen twee talen switcht? Surinamers spreken dikwijls een creolentaal, waar een zeer boeiende en ook gruwelijke geschiedenis aan vast zit. Die kennen brengt de cultuur van Surinamers dichterbij.

Allemaal al lang bestaande redenen om in elke school taalkundeles te gaan geven. De voorbeelden zijn naar believen nog heel lang uit te breiden, maar er zijn ook nieuwe aanleidingen.

Nieuw is bijvoorbeeld de algehele somberte in het onderwijs. De werkdruk van zowel leraren als leerlingen is groot, klagen ze. Maar zwaar vinden we over het algemeen dat wat we niet leuk vinden. En niks lijkt me zo mooi als taalkunde geven. Dat betekent complimenten uitdelen, heerlijk. Als taalkundedocent kun je je leerlingen laten zien hoe knap ze zijn. Ze weten namelijk niet wat ze weten, om nog even een variant aan te halen op de titel die Wim Klooster ooit bedacht voor een schoolmethode.

En ze weten onnoemelijk veel. Dat 'ik begrijp er een snars van' raar is, dat in 'zij' en `Madetje' nooit dezelfde persoon kunnen zijn in het zinnetje 'Zij hoorde dat Marietje een bad nam', dat 'de vek blakt de mukken' wel Nederlands zou kunnen zijn, maar `De blakt vek mukken de' niet. En nog veel meer aan de hand waarvan je direct inzicht kunt geven in het taalsysteem dat ze tot in de puntjes beheersen. Ook voor leerlingen moet het fantastisch zijn te vernemen dat ze ergens waanzinnig goed in zijn. Zelfs in wiskunde, want bij taal komt heel wat onbewust rekenwerk kijken.

Maar taalkundeles is ook sterke-verhalenles. Over de wolvenkinderen Amala en Kamala, over het meisje Genie dat opgesloten zat en tegen wie tot haar dertiende nooit gesproken werd, over de pogingen om apen taal te leren, over de Engelse Christopher met een IQ van veertig die nog niet eens zijn eigen jas kan dichtknopen, maar wel meer dan twintig talen opmerkelijk goed beheerst, over Patricia Neal, de vrouw van Roald Dahl, die een hersenbloeding kreeg en niets meer kon zeggen, maar met veel trainen toch weer leerde praten. Schitterend en ook nog leerzaam materiaal waarbij leerlingen aan de lippen kunnen hangen van hun leraar.

Veel verhalen over hersenen dus ook. Over waar taal wel niet allemaal zit, behalve links boven je oor, en hoe je dat kan zien. Over dat je grappen niet meer snapt, en

Maak van taalkunde nou eindelijk een schoolvak! - Liesbeth Koenen 309