Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Implementatiedrempels voor zelfstandig leren (Frank Verbeeck)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

tels). Collega's zijn vaak erg gevoelig voor een eventuele weerslag op hun terrein. Hier moeten vooral bewijzen te berde gebracht worden met betrekking tot het niveau en de studiebelasting. Het fabeltje als zouden leerlingen amper werken, verdwijnt erg snel: na enkele weken zuchten de studenten zelf wel bij de collega's dat ze meer moeten doen dan vroeger.

6 De derde drempel: leerlingen

De twee vorige drempels werden eerder vermeld omwille van een soort idee van volledigheid. Interessanter is het implementatieprobleem op het niveau van de leerlingen zelf. Aanvankelijk zijn leerlingen overdonderd door de studiewijzer, zelfs in afgeslankte vorm, en door de beloftes van vrijheid mits verantwoordelijkheid. Spoedig komt de realiteit.

Een ontegensprekelijk gevolg van zelfstandig leren is de toename van het aantal toetsen. Je mist als leerkracht de terugkoppeling die je krijgt tijdens frontale lessen. Leerlingen staan natuurlijk nooit te springen voor taken en toetsen, maar hebben gelukkig geen of weinig commentaar op deze toename: voor velen – althans in mijn groepen, misschien zijn er collega's met andere ervaringen - is de toets een geruststelling, zeker wanneer ze weten dat er op de examens analoge vragen worden gesteld.

Anderzijds zijn leerlingen (terecht) erg kritisch en geven ze vaak rake opmerkingen. Waarom al die taken en opdrachten uitvoeren wanneer ze voor zichzelf al hebben uitgemaakt dat ze de leerstof beheersen? De resultaten op de toetsen bewijzen immers hun vermoeden? In dit geval moet je als leerkracht open kaart spelen en (eventueel tijdens een klassikaal moment) toegeven dat dit een probleem is van de eerste fase: je kunt het voorlopig niet toelaten dat studenten oefeningen weigeren (ook al klopt hun redenering) in een systeem dat tegelijk agenda's en werkmappen controleert bij eventuele inspectie. Vervolgens zijn er nog de plantrekkers die zich overschatten en die je moet beschermen tegen hun fout inschattingsvermogen.

Leerlingen maken zich vooral druk om de sjoemelpraktijken, uiteraard om die van een ander. Dat ligt gevoelig, omdat mijn voorlopige oplossing enkel een beroep kan doen op hun relativeringsvermogen. In de inleiding tot de studiewijzer staan een aantal studietips, ook over sleutelgebruik. Domweg overpennen staat gelijk met niet opletten tijdens de traditionele les en klakkeloos opschrijven wat gezegd wordt of op bord staat. Het is hier een kwestie van probleemverschuiving. Het stilletjes wegdromen tijdens de traditionele les wordt hier de bronteksten op de automatische piloot lezen en even nadenken wanneer de sleutels worden overgepend. Meer dan de helft van mijn leerlingen vond - gelukkig - dat ze toch beter presteerden wanneer ze een sleutel kopieerden en erbij nadachten in hun eigen tempo, dan bij het wezenloos noteren van een klassieke les.

Toch leidt dit op lange termijn regelmatig tot irritatie en kleine groepsconflicten,

40 I Implementatiedrempels voor zelfstandig leren - Frank Verbeeck