Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

MINDER IS MEER;
SAMENVATTEN IN VERSCHILLENDE CONTEXTEN
VAN HET TAALONDERWIJS

Mariëtte Hoogeveen & Bert Kouwenberg

1 Inleiding

Onlangs verscheen bij de SLO het eerste deel van "Minder is meer"; een longitudinale nascholingscursus voor pabodocenten en schoolbegeleiders, die beoogt de samenvatvaardigheden van leerlingen in het basisonderwijs van groep 1 tot en met groep 8 te vergroten. De cursus bestaat uit handleidingen voor docenten en cursisten; achtergrondartikelen; een krant; aanwijzingen voor het ontwerpen van lessen; lesvoorbeelden en beschrijvingen en videobeelden van uitvoeringen van de lessen.

De cursus is schoolnabij ontwikkeld: het lesmateriaal kwam in nauwe samenwerking met leerkrachten van een ontwikkelschool tot stand. Ook werden de lessen op scholen uitgeprobeerd en de uitvoering ervan werd door studentonderzoekers in case-studies beschreven. De lessen werden bijgesteld op grond van de ervaringen van de leerkrachten.

In dit artikel geven we een algemeen signalement van de cursus.

2 Achtergrond en legitimatie van de cursus

De aanleiding tot het ontwikkelen van nascholings- en lesmateriaal voor de vaardigheid samenvatten was drieledig. In de eerste plaats stelden we vast dat samenvatten in het basisonderwijs onvoldoende wordt onderwezen. Sijtstra (1992, 1997) signaleerde in grootschalig peilingsonderzoek dat zowel het onderwijsaanbod voor samenvatten, als de vaardigheden van leerlingen halverwege en aan het einde van de basisschool veel te wensen overlieten. Samenvatten komt weliswaar aan bod in taalmethoden, zo stelden de onderzoekers concluderend, maar zeker niet systematisch; pas vanaf de middenbouw en vooral in de vorm van oefening van deelvaardigheden die weliswaar aan de orde zijn bij samenvatten, maar niet raken aan de kern van wat specifiek is voor samenvatten. Over de prestaties van leerlingen bij toetsen samenvatten stelden de onderzoekers dat te veel kinderen grote moeite hebben met deze vaardigheid.

In de tweede plaats constateerden we dat samenvatten een uitermate belangrijke vaardigheid is. Wie de kerndoelen voor het basisonderwijs, leerplannen en andere documenten met betrekking tot de vraag wat er op het gebied van taal in het basisonderwijs aan bod zou moeten komen bestudeert, zal ontdekken dat de vaardigheid samenvatten in die bronnen als zeer belangrijk aangemerkt wordt. Dat is niet verwonderlijk omdat samenvatten een activiteit is die frequent voorkomt in het onderwijs, maar ook in het dagelijkse leven. Wie gedurende een week bijhoudt wanneer hij

Minder is meer - Mariëtte Hoogeveen & Bert Kouwenberg 1 47