Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Minder is meer; samenvatten in verschillende contexten van het taalonderwijs (Mariëtte Hoogeveen & Bert Kouwenberg)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

een tipje van de sluier op door de belangrijkste aspecten eruit te pikken en verwijzen voor meer informatie naar Hoogeveen (2001b).

In onze cursus definiëren we samenvatten vanuit een taalgebruiksperspectief op taalonderwijs. Dit betekent dat we samenvatten definiëren als het vermogen om samenvatten in verschillende contexten optimaal in allerlei mogelijke functies te kunnen gebruiken. Wie zich de bovenstaande voorbeelden van het alledaags en schools gebruik van samenvatten herinnert, zal zich realiseren dat samenvatten in veel verschillende contexten met veel verschillende functies aan de orde kan zijn. Dit betekent dat een taalgebruiker over veel kennis en vaardigheden moet kunnen beschikken om tot doelgericht samenvatten in verschillende contexten in staat te zijn. We geven een overzicht van de belangrijkste kennis en vaardigheidsgebieden:

voorwaardelijke lees-, schrijf-, luister- en spreekvaardigheid (bijvoorbeeld: kennis van woorden en tekststructuren, informatie kunnen onthouden); kennis en vaardigheden die nodig zijn om samenvatten vlot en creatief te kunnen toepassen in verschillende communicatieve contexten (bijvoorbeeld: weten wanneer een samenvatting nodig is; weten voor wie je samenvat; de kennis die je hebt over een onderwerp inzetten; iets helder en beknopt kunnen verwoorden; de hoofdgedachte uit een tekst kunnen halen; beknopt kunnen formuleren);

kennis en vaardigheden waarbij samenvatten een voorwaarde is om op hoog niveau cognitieve en talige informatie te verwerken en bewerken (kunnen reflecteren op informatie in een tekst, op het taalgebruik in een tekst, op de eigen denkprocessen en op het eigen taalgebruik bij het samenvatten).

Samenvatten is een vaardigheid die de taalgebruiker onherroepelijk op metaniveau plaatst. Het is een sterk reflectieve taal-denkactiviteit omdat er sprake is van het afstand nemen van het taalgebruik van een ander en van de informatie in de brontekst, om die informatie te bewerken tot een nieuw, eigen product. Om informatie uit een brontekst te kunnen transformeren tot iets anders moet er een sterk beroep worden gedaan op complexe cognitieve operaties (strategieën): afstand nemen, relaties leggen, structuur ontdekken, ordenen en herordenen, afleiden en herleiden, tot de kern terugbrengen, weergeven op een hoger niveau van abstractie. Dit zijn allemaal vaardigheden waarbij specifieke taal-denkrelaties in het geding zijn. Vanwege het sterke beroep dat bij samenvatten gedaan wordt op cognitieve vaardigheden wordt samenvatten niet alleen aangeduid als taalvaardigheid maar ook als denk- of studievaardigheid.

Een opbouw in vaardigheden

Met de titel "Minder is meer" voor onze cursus hebben we geprobeerd de complexiteit van de vaardigheid te vatten in een simpele definitie. Met 'minder' verwijzen we naar het indikken van informatie tot het belangrijkste, in zo weinig mogelijk woorden. Met 'meer' verwijzen we naar de inzet van complexe, cognitieve en talige operaties die hiervoor nodig zijn en het effect hiervan: samenvatten leidt tot het vergroten van het metalinguïstisch en metacognitief bewustzijn en beide zijn van wezenlijk

50 1 Minder is meer - Mariëtte Hoogeveen & Bert Kouwenberg