Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

Soms worden er andere indelingen van soorten argumenten gebruikt dan in de eindtermen, sommige in de eindtermen vermelde soorten argumenten ontbreken in sommige methodes. Met name bij het onderdeel 'drogredenen' zijn er aanzienlijke verschillen. In de eerste plaats in de definitie van drogredenen. Sommige methodes hanteren de klassieke (vaak gekritiseerde) definitie van een drogreden waarin een drogreden een redenering is die geldig lijkt, maar dat in feite niet is. Een voorbeeld van deze benadering is Kiliaan.² Andere methodes maken onderscheid tussen `argumentatiefouten' (= redeneerfouten) en 'discussiefouten'; deze methodes sluiten aan bij de pragma-dialectische opvatting van drogredenen, waarin drogredenen als ondeugdelijke zetten in een discussiecontext worden gezien. Taallijnen is een voorbeeld van deze laatste benadering. De nieuwe methodes verschillen ten slotte ook nogal sterk van elkaar in de mate waarin de argumentatieve vaardigheden geïntegreerd worden met andere vaardigheden, zoals lezen, schrijven, spreken en samenvatten.

Door de vaagheid van de omschrijvingen en de eclectische vermenging van begrippen uit verschillende onderzoekstradities, wordt het er voor de docent Nederlands niet eenvoudiger op om het onderwijs in argumentatieve vaardigheden met behulp van de beschikbare lesmethodes op een verantwoorde manier vorm te geven. Daar komt nog bij dat het gebruik van veel van de in de eindtermen genoemde noties een aanmerkelijke hoeveelheid vakkennis vooronderstelt en dat het analyseren en beoordelen van zelfs bijzonder eenvoudige betoogjes vaak al allerlei specifieke complicaties met zich mee brengt – om nog maar te zwijgen van de veel langere betogende teksten die op het eindexamen zullen worden gebruikt. In dit artikel willen wij, uitgaand van het coherente conceptuele kader van de pragma-dialectische methode, ter adstructie een indruk geven van de soorten complicaties die in de praktijk kunnen optreden. Aan de hand van eenvoudige voorbeelden, die geschikt zijn voor behandeling in het voortgezet onderwijs, laten wij zien wat voor soort problemen zich bij het analyseren en beoordelen van een betoog kunnen voordoen.

3 De analyse en beoordeling van argumentatie

Argumentatie wordt in de pragma-dialectische argumentatietheorie opgevat als een vorm van taalgebruik die deel uitmaakt van een mondeling of schriftelijk communicatieproces dat er in principe op gericht is een verschil van mening tot een oplossing te brengen. Aangezien dit proces beter of slechter kan verlopen, heeft de studie van argumentatief taalgebruik behalve een descriptieve ook een normatieve dimensie. De beschrijving van wat er in argumentatieve teksten en discussies precies gebeurt, levert het basismateriaal voor de analyse van argumentatie. De normering die voor het oplossen van een verschil van mening ontwikkeld is, vormt het uitgangspunt voor een kritische beoordeling. Bij een verantwoorde beoordeling dient altijd te worden uitgegaan van een verantwoorde analyse.

Vaak wordt er in de praktijk een verkeerd dilemma gecreëerd. Aan de ene kant wordt er beweerd dat het toch geen kunst is om te zien wat in een betoog precies de standpunten en de argumenten zijn en dat alles in orde is als de argumentatie maar gewoon "klopt". Aan de andere kant wordt er verzucht dat het uiteindelijk toch onmogelijk is

98 I Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans