Doorzoek alle bundels


Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

om de gecompliceerde argumentatieve werkelijkheid op een eenduidige manier te analyseren en dat argumentatie die door de een aanvaardbaar wordt geacht dat voor de ander helemaal niet hoeft te zijn. Uiteraard kunnen deze visies niet allebei juist zijn. Sterker nog, ze zijn het geen van beide.

Het is mogelijk de charme van deze visies, maar zeker ook hun zwakte, dat ze veel te ongenuanceerd zijn. Argumentatieve teksten en discussies kunnen bijzonder ondoorzichtig zijn en uiterst ingewikkeld in elkaar zitten. Toch is het in zulke gevallen wel degelijk mogelijk om tot een verantwoorde analyse en een verantwoorde beoordeling te komen. Een voorwaarde daarbij is dat bij voorbaat wordt ingezien dat een analyse niet meteen helemaal mis is als er op bepaalde punten verschillen van mening over bestaan en dat een beoordeling niet per se ondeugdelijk is als niet iedereen tot precies dezelfde conclusie komt. Sommige analyses zijn inderdaad helemaal fout, maar soms kan de ene analyse ook (bijna) even goed verdedigbaar zijn als de andere en datzelfde geldt, mutatis mutandis, voor de beoordeling. In beide gevallen hangt het helemaal af van de motivering - de argumentatie - die ervoor gegeven wordt, of een bepaalde analyse of beoordeling de moeite waard is en hoger moet worden aangeslagen dan alternatieve analyses of beoordelingen. De pragma-dialectische methode stelt ons in staat verantwoorde analyses en beoordelingen tot stand te brengen.

De pragma-dialectische methode gaat uit van een welomschreven ideaalmodel van een kritische discussie die erop gericht is een verschil van mening door middel van argumentatie tot een oplossing te brengen. Dit ideaalmodel verschaft een overzicht van de discussiezetten (`taalhandelingen') die in de verschillende stadia van het oplossingsproces een constructieve rol kunnen vervullen en van de regels die door de beide partijen in acht dienen te worden genomen. Het model van een kritische discussie stelt de analysator in staat in de analyse tot een gerichte reconstructie van een argumentatieve tekst of discussie te komen die optimaal duidelijk maakt wat de relevante onderdelen zijn. De regels voor een kritische discussie maken het de beoordelaar mogelijk om op basis van de analyse een kritisch en intersubjectief aanvaardbaar oordeel te geven over de argumentatieve kwaliteit.³

4 Enkele pragma-dialectische kernbegrippen

Voordat kan worden nagegaan of alle stappen in een betoog of discussie de dialectische toets der kritiek kunnen doorstaan, moet er een analyse worden gemaakt waarin alle onderdelen die voor de beoordeling relevant zijn worden geïdentificeerd. Omdat het pragma-dialectische model van een kritische discussie het theoretisch kader vormt waarin de analyse plaatsvindt, fungeert de fasering van het oplossingsproces die in dit model wordt weergegeven als heuristisch uitgangspunt voor de analytische reconstructie. In de confrontatiefase van een kritische discussie ontmoet een ingenomen standpunt twijfel of tegenspraak, waardoor er sprake is van een verschil van mening. In de openingsfase worden de formele en materiële uitgangspunten vastgesteld waarop bij het oplossen van het verschil van mening een beroep kan worden gedaan. In de argumentatiefase worden er argumenten aangedragen ter rechtvaardiging of weer-

Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans 1 99