Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 15 | Vijftiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2002)

Bijdrage: Het schoolvak argumentatie (Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

legging van standpunten en wordt er gereageerd op kritiek die deze argumenten op hun beurt oproepen. Een kritische discussie eindigt met een afsluitingsfase, waarin wordt vastgesteld wat het resultaat van de discussie is.

Vaak blijven er in betogen en discussies elementen impliciet of wordt alleen op een indirecte manier aangegeven wat er bedoeld wordt. Daarom vergt het analyseren van een betoog of discussie in de regel een meer of minder sterke mate van op pragmatische inzichten gebaseerde reconstructie. Zo'n reconstructie moet uitmonden in een analytisch overzicht waarin op ondubbelzinnige wijze wordt aangegeven wat voor type verschil van mening er is, welke posities de partijen precies innemen en wat in het betoog of de discussie de uitgangspunten zijn, welke argumenten er aangevoerd en `verzwegen' worden, welke argumentatieschema's er worden gebruikt en hoe de argumentatie is gestructureerd.

Verschillen van mening

Voor de beoordeling van een betoog of discussie is het in de eerste plaats van belang om vast te stellen wat precies het verschil van mening is: welke kwestie is er aan de orde en wie heeft daarin welk standpunt ingenomen? Meningsverschillen kunnen meer of minder ingewikkeld in elkaar steken. In het simpelste geval brengt één partij over één bepaalde kwestie een standpunt naar voren en heeft de andere partij twijfel over dat standpunt. Het geschil is dan niet-gemengd enkelvoudig. Alleen de partij die het standpunt naar voren heeft gebracht, heeft een verdedigingsplicht; de partij die uitsluitend twijfelt, heeft zelf dialectisch gezien niets te verdedigen. Complexer wordt het al wanneer er tegenover het standpunt van de eerste partij een tegengesteld standpunt wordt gesteld. Dan is het meningsverschil gemengd enkelvoudig. Ook de tweede partij heeft nu een verdedigingsplicht. De partijen kunnen ook over meer dan één kwestie een standpunt innemen of twijfels hebben. In dat geval is het meningsverschil niet langer enkelvoudig, maar meervoudig. Er zijn dan verschillende standpunten aan de orde gesteld, die elk afzonderlijk verdedigd moeten worden. In echte discussies kunnen uiteraard ook verschillen van mening voorkomen die zowel meervoudig als geheel of gedeeltelijk gemengd zijn.

Verzwegen argumenten en argumentatieschema's

Om duidelijk vast te stellen waar iemand die voor of tegen een standpunt geargumenteerd heeft bij de beoordeling van zijn argumentatie aan gehouden kan worden, is het van belang bij het reconstrueren van diens argumentatie de cruciale verzwegen argumenten te expliciteren. Verzwegen argumenten zijn onderdelen van de argumentatie die, hoewel ze niet onder woorden worden gebracht, toch impliciet deel uitmaken van de betreffende overtuigingspoging. Ze leggen namelijk een verband tussen het wel geformuleerde argument (of de wel geformuleerde argumenten) en het standpunt dat ermee verdedigd wordt. Dit verband kan expliciet worden gemaakt door eerst met behulp van de formule als argument, dan standpunt' vast te stellen wat in het betreffende geval het 'logisch minimum' is en vervolgens met behulp van contextuele en andere gegevens de aldus verkregen uitspraak algemener of anderszins informatiever te maken en zo te bepalen wat het 'pragmatisch optimum' is dat in die argumentatie als verzwegen argument kan gelden.

100 I Het schoolvak argumentatie - Frans van Eemeren, Peter Houtlosser & Francisca Snoeck Henkemans