Bundel 18 | Achttiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2005)
Bijdrage: Horizontaal en verticaal: een interactieve taalzaakvakles heeft het allemaal (Tjalling Brouwer)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »
Het bovenstaande doorkijkje is slechts een zeer globale samenvatting van een zaak-valdes, maar in deze praktijkschets zijn toch wel een paar opvallende zaken aan te wijzen:
-
begrijpend lezen en het lezen tijdens een direct hierop volgende zaakvakles worden door de leerkracht niet expliciet aan elkaar gerelateerd. Het is maar zeer de vraag of de leerlingen ongevraagd datgene dat ze bij begrijpend lezen geleerd hebben, zelf zullen toepassen bij het lezen van zaakvakteksten.
-
de zaakvakles heeft veel kenmerken van een les volgens het Tekst-VraagAntwoord model, een model dat kenmerkend is voor de oudere generaties begrijpend leesmethodes. Het begrijpend leesonderwijs bestaat in deze traditionele methoden uit het laten lezen van een tekst waarna het tekstbegrip gecontroleerd wordt aan de hand van (gesloten) vragen. In Nederland zijn deze methoden vrijwel allemaal vervangen door procesgerichte, op leesstrategieën georiënteerde begrijpend leesmethoden. In bovenbeschreven zaakvakles blijkt dit model nog steeds aanwezig. Het correct kunnen beantwoorden van vragen die bij een bepaalde tekst horen lijkt hierbij het hoogste doel.
er is sprake van sterk leerkrachtgestuurd onderwijs volgens een traditioneel patroon. Voor zover er sprake is van interactie is deze uitsluitend van leerkracht naar (een) leerling. Dit traditionele interactiepatroon leidt vaak tot een geringe betrokkenheid bij de leerlingen.
Anno 2005 blijkt de hierboven beschreven praktijkschets bij leerkrachten nog steeds herkenning op te roepen. Veel leerkrachten geven aan dat zij zich voor een groot gedeelte herkennen in dit doorkijkje van een zaakvakles. Zelfs al werken ze met relatief moderne methoden voor taal, (begrijpend) lezen en wereldoriëntatie. Veel leerkrachten baseren zich bij het uitvoeren van hun lessen voornamelijk op de lesbeschrijvingen van methoden. Ook de leerkracht uit het praktijkvoorbeeld volgde bij zijn les de in de methode beschreven lesaanpak.
2 Onderzoek naar talige aspecten in zaakvakmethoden
In het rapport Taal bij andere vakken, verrijken of ver-reiken (Brouwer & van Graft, 2003) wordt verslag gedaan van een analyse van een zevental methoden voor OMW op de aanwezigheid van expliciet beschreven talige activiteiten. Doel was het ontwikkelen van handreikingen voor auteurs van zaakvakmethoden om taal en zaakvakonderwijs beter op elkaar af te stemmen, zodat er een win-win situatie kan ontstaan voor zowel het onderwijs in de zaakvakken als voor het taalonderwijs.
De geselecteerde methoden zijn door de projectgroep Taal in andere vakken 1 onderzocht aan de hand van een voor dit project opgestelde checklist met taalactiviteiten. Deze checklist is opgesteld op basis van de kerndoelen voor Nederlandse taal (Ministerie OC en W, 1998).
Bij het samenstellen van het analyse-instrument is in eerste instantie uitgegaan van de domeinen zoals die in de kerndoelen voor Nederlandse taal genoemd zijn: mondelinge taalvaardigheid, schrijfvaardigheid, leesvaardigheid en taalbeschouwing. Het
2 I Horizontaal en verticaal: een interactieve taalzaakvakles heeft het allemaal - Tjalling Brouwer
