inspeelt op de hele situatie. Toen werd me duidelijk dat de gangbare aanpak echt helemaal verkeerd was. Dat was ook te begrijpen: leerkrachten pakten communicatieve teksten niet alleen slecht aan omdat ze zich meestal beperkten tot de spel- en taalfouten, maar ze konden het gewoon niet goed doen. De opdrachten zelf waren immers niet echt communicatief: de enige lezer was de leerkracht en er was gewoon geen realistische situatie waarin de schrijfopdracht zinvol was. Kortom, er was geen situatie, geen context. Je kon in die opstellen onmogelijk evalueren of de leerling een situatie met zijn tekst goed had aangepakt. Niet alleen de manier van verbeteren moest dus anders, maar ook de opdrachten.
Daar hou ik me nu nog altijd het meest mee bezig: collega's ertoe brengen taalopdrachten normaalfunctioneel, d.w.z. in concrete realistische situaties aan te brengen. Dat verhoogt de kwaliteit van het taalonderwijs enorm en het maakt ook duidelijk dat veel taalopdrachten en taaloefeningen weinig zin hebben en dus beter afgevoerd worden. Ondertussen blijft schrijven voor jezelf belangrijk genoeg om te evalueren hoe het daarmee staat Als je iets belangrijk vindt, ga je beter na hoe het daarmee staat. Ten eerste ga je na of je het als leerkracht wel goed aanpakt en er voldoende aandacht aan besteedt en ten tweede ga je na wat de situatie van je leerlingen is. Aan dat laatste had ik vroeger geen aandacht besteed.
3 Welke wegen en middelen kun je gebruiken om dat te evalueren?
Hoe we het zelf aanpakken is gemakkelijk te evalueren, maar hoe het met de leerlingen staat is misschien wat moeilijker. Daarom ga ik even daarop in.
Ten eerste kunnen we observeren hoe de leerling voor zichzelf schrijft: doet hij het met plezier, doet hij het ook uit zichzelf, spant hij er zich voor in om zo precies mogelijk uit te drukken wat hij wil zeggen ...? Kortom, we kijken naar het proces. Daarnaast kunnen we ook veel zien aan het product: heeft de leerling er met plezier aan gewerkt, heeft hij de moeite gedaan om zinnen, teksten te herwerken zodat hij zich beter kon uitdrukken wat hij wilde zeggen, kan hij duidelijk verwoorden wat hij wil zeggen...?
4 Kijken met een goede kijkwijzer is toch geweldig handig
Gelukkig heb ik lang geleden van mijn vroegere collega Frans Vierstraete een instrument gekregen waarmee je alle communicatiesituaties goed kunt analyseren, dus ook teksten die leerlingen naar iemand anders schrijven. Daar heb ik het in vroegere HSNconferenties al over gehad. 1
Dat instrument is zo goed dat het ook bruikbaar is als kader om te noteren wat je bij je leerlingen observeert in verband met schrijven voor jezelf.
In het onderstaande schema 2 heb ik aspecten van taalgebruik genoteerd die we voor kinderen van de basisschool belangrijk kunnen vinden. Aspecten die te maken hebben met het schrijven van teksten voor jezelf heb ik vet gedrukt. Op een rapport voor de leerlingen hoeft natuurlijk alleen de linkerkolom afgedrukt te zijn. De leerkracht
26 I Een tekst die kinderen voor zichzelf schrijven kun je toch zinvol evalueren - des Callebaut
Bundel 18 | Achttiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2005)
