LITERATUURONDERWIJS EN EMOTIONELE INTELLIGENTIE Joop Dirksen
Inleiding
Sinds de introductie van het begrip 'emotionele intelligentie' nu zo'n jaar of zeven, acht jaar geleden, is er veel gebeurd op dit gebied: er is veel over gepubliceerd, er worden –tegen forse betaling– EQ-tests afgenomen door een commercieel instituut, er worden tv-programma's opgezet om iedereen te laten kennismaken met het onderwerp; er is duidelijk een zekere hype ontstaan.
Al langer was het duidelijk dat niet (cognitieve) intelligentie (alleen) succes in het leven bepaalt: heel wat intelligente 'mislukkelingen' enerzijds en heel wat geslaagde minder intelligente mensen bewezen dat al heel lang.
Natuurlijk spelen zaken als motivatie, doorzettingsvermogen, 'je kansen benutten' een belangrijke rol bij 'succes in het leven', hoe je dat succes ook wilt definiëren. In de theorieën rond emotionele intelligentie wordt nader ingevuld wat er onder deze vorm van intelligentie verstaan moet worden.
Ruben Bar-On, ontwerper van de inmiddels veel gebruikte test 'Emotional Quotient Inventory (in Nederland bewerkt door Derksen en Jeuken) onderscheidt vijf terreinen: Intrapersoonlijke vaardigheden' (bijvoorbeeld zelfbeeld, assertiviteit) 'interpersoonlijke vaardigheden' (bijvoorbeeld empathie, sociale verantwoordelijkheid), 'stress management' (stresstolerantie en impulscontrole), 'adaptatie' (bijvoorbeeld realiteitstoetsing, flexibiliteit) en 'algemene stemming' (mate van optimisme, en geluksgevoel). Het positieve van emotionele intelligentie is dat deze in tegenstelling tot cognitieve intelligentie, te vergroten is: wie bij een IQ-test 120 scoort, heeft geluk gehad, want is met een helder verstand geboren. Wie (dik) onder de 100 scoort, heeft in dit opzicht pech gehad: er is amper of geen verbetering mogelijk. Dat ligt geheel anders met emotionele intelligentie: met de nodige training is hier nog heel wat te ontwikkelen. De hoogte van het EQ is te beïnvloeden.
1 Emotionele intelligentie in het schoolprogramma
Nu kan men zich de vraag stellen wat het belang is van dit soort cijfers: een mens is meer dan een IQ en/of een EQ. Maar het lijdt geen twijfel dat het belangrijk is om aan een aantal van de aspecten van emotionele intelligentie, belangrijke sociale vaardigheden, aandacht te besteden in het schoolcurriculum, simpelweg omdat een school niet alleen een kennisinstituut is. Deze onderwerpen kunnen in de begeleidingssfeer aan bod komen, maar waarom ook niet op die momenten in de vaklessen wanneer daar alle aanleiding toe bestaat?
In het kader van een scholenproject van Ons Middelbaar Onderwijs in Noord-Brabant, onder supervisie van het K.P.C. heb ik een curriculum 'Communicatie en
Literatuuronderwijs en Emotionele Intelligentie - Joop Dirksen 147
Bundel 18 | Achttiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2005)
