Er moet een zekere basisbereidheid bij de leerlingen zijn om te leren. Maar ook bij de leraar moet een basisbereidheid en bekwaamheid zijn om de leerlingen op een zelfstandige manier te laten leren, hen daarbij te begeleiden en hen alleen 'lastig te vallen' met instructie waar dit de leereffecten daadwerkelijk ten goede komt.
2 De studiewijzer
De studiewijzer heeft een vast stramien, wat leidt tot herkenbaarheid en leerrendement op termijn. In het eerste deel vind je de toelichting bij de opdracht, de doelen van de lessenreeks, de tijdsinvestering en de leerstof. Als leraar bepaal je zelf of je deze gegevens begeleidt of het lezen aan de leerlingen zelf toevertrouwt. In het tweede deel komen de opdrachten en de werkwijze, de toetsing en de evaluatie, en de tips en valkuilen. Alle opdrachten zijn in stappen onderverdeeld.
In de werkmodellen vind je een afwisseling van werkvormen. Toch zul je merken dat samenwerking altijd een centrale plaats krijgt. Waar het zinvol is, wordt ICT gebruikt als informatiebron of als verwerkingsstrategie.
3 De aanpak voor de leraar en de leerling
Deze manier van werken vraagt nieuwe competenties bij leerlingen èn bij leraren. De leerlingen moeten zelf kennis construeren aan de hand van gerichte oefeningen. Opdrachten zorgvuldig kunnen lezen is een niet te onderschatten vaardigheid in dit proces. Bovendien is het zelfstandig werken met correctiesleutels voor veel leerlingen nieuw. Naarmate leerlingen ouder worden, leren ze ook efficiënt hun eigen tijdgebruik inschatten.
De lessenreeksen stimuleren leerlingen in het nemen van verantwoordelijkheid voor hun eigen leerproces. Dankzij momenten van reflectie krijgen leerlingen zicht op hun eigen functioneren. Dit inzicht moet hen helpen om zichzelf in een volgende opdracht bij te sturen.
Ook voor leraren wijzigt de rol in de manier van werken. Als coach gaat je aandacht vooral naar organisatie en ondersteuning. Bij de evaluatie krijg je een gedeelde verantwoordelijkheid met de leerlingen. Bij de lessenreeks zitten evaluatieschema's met criteria per opdracht.
Wie arbeidsvreugde met deze manier van werken wil ervaren, kan het beste het aantal lessen Begeleid Zelfstandig Leren (BZL) doseren. Leerlingen waarderen een afwisseling van BZL-methodes met klassieke vormen van lesgeven. Bovendien is het verstandig om ook afspraken met andere collega's op school te maken rond de taakbelasting van BZL-projecten over de vakken heen. Op die manier blijft het nieuwe leren aantrekkelijk en haalbaar voor alle partijen.
60 I Levensecht, zelfstandig en effectief (Nederlands) leren - Marleen Lippens en Fransien Vandermeersch
Bundel 19 | Negentiende conferentie Het Schoolvak Nederlands (2006)
