Bundel 20 | Twintigste conferentie Het Schoolvak Nederlands (2006)
Download deze volledige bundel in PDF-formaat »
Lees samenvattingen van de bijdragen in bundel »
Bijdrage: Literatuurdidactiek als confrontatie (Johan Van Iseghem)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »
12. De cultuur van het lezen
-
Ik veroorzaak tussen het actualiserende en het historiserende aspect bewust een botsing. Ik combineer ze juist niet tot een evenwichtig model en ik weiger tussen beide zelfs de keuze te maken. Ik speel de problematiek van de twee benaderingen integendeel didactisch uit door de problematiek van de twee visies op het niveau van de klas, in de lesaanpak, te thematiseren. Het onderwijs dat ik voorsta confronteert de leerlingen met beide benaderingen, terwijl de twee invalshoeken onder hun ogen met elkaar worden geconfronteerd. Dit verhindert meteen structureel dat leerlingen, door een aanpak die al te uitsluitend op 'reader response' is georiënteerd, blijven steken op het niveau van subjectieve ervaringen." Ik verwijs in dat verband graag naar wat ik ook vroeger al verdedigde:
`Of we oudere teksten [...] wel of niet actualiseren is in dat licht een secundair probleem. Het is veel belangrijker dat we de invalshoek problematiseren waarmee we teksten aanpakken, dat we de vanzelfsprekendheid opheffen waarmee we uitspraken doen over andere mensen, tijden of culturen. Niet alleen de tekst bekijken door onze eigen ogen dus, maar doorheen de tekst ook de bril onderzoeken waarmee we onze neus versieren. Thematisering van invalshoeken (op leerlingenmaat) moet [...] daarom kunnen. [...] Confrontatie tussen functies van teksten, tussen functies van leesgedrag en tussen beide samen, creëert openheid voor iets wat ooit totaal anders werkte, in een tijd toen mensen en schrijvers even normaal waren en net drom zulke gekke dingen deden als wij nu.
Voelen we ons als leraar niet te snel de advocaat van oude teksten, mislukt in onze opdracht als na de les de klas niet Wáááw!' voor Couperus roept? Moeten wij de rol van een straatventer opnemen, met een karretje vol teksten? De les literatuur heeft niet in de eerste plaats de taak om auteurs te 'verkopen' aan de jeugd van morgen of om teksten te 'redden' voor het nageslacht. De overlevingskansen van teksten en hun makers zijn impliciet al door die teksten zelf en door de context van morgen bepaald. Op geen van beide hebben we greep. Maar we kunnen leerlingen wel helpen als ze over barrières heen willen klimmen.' 12
-
Dat de leerlingen de tekst op klankeffect onderzoeken en die ook moeten 'brengen', ligt niet voor de hand maar is méér dan een voordrachtoefening. Het confronteert hen met de situatie waar de eerste 'gebruikers' voor stonden: ze ervaren een `cultuurkloof'.
-
Ik probeer ook 'confrontatie' op gang te brengen tussen een tekstgerichte en een leerlinggerichte benadering, naar het concept van de Utrechtse pedagoog Jan Dirk Imelman. (13) Onderwijs ziet hij als een triadische structuur: het subject van de leraar (element 1) introduceert het subject van de leerling (element 2) in kennis (element
11 Vgl. Soetaert 2006, 17.
12 Johan van Iseghem, 'Literaire competentie: de mazen van het net'. In: Vonk 27 (1998) 4, 17-18.
13 Vgl. Soetaert 2006, 18.
