taalunieversum

Zoek in de bundels:

Uitgebreid zoeken » « overzicht alle bundels

inhoudsopgave
« vorige pagina |  pagina 65 van 228  | volgende pagina »
naar een andere pagina

W.I.M. van Calcar

VAN GRAMMATICA TOT TAALBESCHOUWING

1. Grammatica en taalbeheersing

In dit artikel onderbouw ik een oude claim, namelijk dat grammatica de taalbeheersing van een leerling bevordert (cf. Leidse Werkgroep, 1986:457). Zij kan namelijk een hulpmiddel zijn zowel voor het schrijven van teksten en voor het verbeteren daarvan, als voor begrijpend lezen, begripsvorming en tweede-taalverwerving. Maar niet elke grammatica kan dat. Ik laat zien, aan welke voorwaarden een grammatica moet voldoen om dat te kunnen. In het bijzonder wil ik aannemelijk maken, dat een bepaald soort grammatica de strategische weg is naar taalbeschouwing in het basis- en voortgezet onderwijs.

2. Richting en doel

In mijn keuze voor de titel heeft het voorzetsel tot het tenslotte gewonnen van het voorzetsel naar, dat nog in de aankondiging van de voordracht stond vermeld. "Van grammatica naar taalbeschouwing", zoals de titel aanvankelijk zou luiden, spreekt slechts van richting: het ene laat men achter voor het andere, zoals een reiziger die van Amsterdam naar Brussel gaat. Wie daarentegen tot Brussel reist, heeft deze stad tot zijn doel gemaakt en haar bereikt dankzij Amsterdam: de beide steden zijn in dat geval verbonden.

Grammatica als middel, taalbeschouwing als doel. Er zijn verschillende argumenten voor dit standpunt. Het eerste luidt, dat grammatica een vorm van taalbeschouwing is, een argument dat op zijn beurt een stellingname is die nadere rechtvaardiging behoeft. Deze kan ik geven met verwijzing naar de titel die ik aan het begin ter discussie heb gesteld.

Een mededeling veronderstelt altijd de aanwezigheid van een bepaald soort woord, te weten een werkwoord. Wanneer dat niet gegeven is, vult de taalgebruiker het aan, om tot een interpretatie te komen. De taalgebruiker die de titel verstaat, hoort dat ik ga van grammatica om tot taalbeschouwing te komen. Vervolgens, zowel van als tot zijn verbindingswoorden en impliceren als zodanig het voorkomen van twee zaken, in dit geval: de beweging gaan en een taalkundige discipline; van heeft hier de betekenis van oorzaak en wel in het bijzonder de betekenis van middel; tot daartegenover heeft de betekenis van doel. Deze analyse geeft als interpretatie van de titel, dat de handeling van gaan het niet kan zonder een middel, namelijk grammatica, en een doel heeft, te weten taalbeschouwing.

Natuurlijk kan mijn analyse het ook zonder de hier gegeven

termen stellen, maar wat ik wil aantonen, is dat een beschouwing van de titel in

65