-
Stel topische vragen aan deze handeling: wat voor een feest willen jullie organiseren? waar? wanneer? onder welke omstandigheden? waardoor? waarom? met welk effect? enz.
-
Beantwoord die vragen en stel aan de antwoorden zelf ook weer vragen. (Cf. Drop & De Vries, 1976: 81, 108; Drop 1983; Van Calcar, 1983: 210.)
De leerling kan ook beginnen met het noteren van allerlei gegevens die bij hem opkomen, om ze vervolgens te ordenen m.b.v. de voorafgaande methode: de vragen dienen dan om de gegevens hun juiste plaats te geven.
Natuurlijk is het probleem, de juiste topische vragen te stellen, omdat de relevantie zal afhangen van de precieze handeling en dus niet van te voren vaststaat. Eveneens is het probleem, tot hoever je door moet vragen (cf. Schuurs, 1989: 139). Maar het punt is, dat een leerling die moeite heeft met iets op papier, te krijgen, met zo'n stappenplan op weg geholpen kan worden en een begin kan maken waarover hij en zijn leraar verder kunnen praten. Van dezelfde vragen kan de leraar dan ook gebruik maken om zijn leerling verder te helpen. De leraar kan namelijk steeds waar hij onvoldoende inlichtingen krijgt, in de kantlijn van het werk een vraag stellen die de leerling alsnog moet
beantwoorden ter aanvulling van zijn schrijven. Hij kan de leerling bovendien leren, zelf deze vraagmethode te hanteren, wanneer hij het werk van anderen leest en op deze wijze zijn kritisch leesvermogen ontwikkelen. Met name kan hij leren na te gaan, of de tekst op alle relevante vragen antwoord geeft, die voortvloeien uit wat er wel staat.
Men kan tegenwerpen: wat heeft dat met grammatica te maken, want dat gebeurt toch allang bij taalbeheersing zoals in het werk. van Drop en diens leerlingen? Zeker, maar deze maken dan ook gebruik van de grammatica, overigens zonder daar al te expliciet over te zijn of de benodigde grammatische kennis zelf aan te leren (cf. Van Calcar 1988a over deze kwestie). Waar ik met name voor pleit, is dat het gebruik van de grammatica bewust, systematisch en op alle gebieden van taalbeheersing plaats heeft.
Tot slot merk ik op, dat de grammatica die ik bepleit, succesvol lijkt te zijn voor het gegeven doel. Twee bevindingen uit Rijlaarsdam (1988) zijn, dat onderwijs waarin leerlingen zinnen leren opbouwen en uitbreiden effect heeft; dat geldt ook voor hulpvragen die leerlingen informatie over het onderwerp ontlokken. Twee van zijn aanbevelingen luiden: bied de leerlingen bij schrijven hulp, b.v. via vragen; leer hen zelf vragen stellen over gegevens.
4.2. Grammatica en stijl
Tot nog toe ontbreekt het aan een methode die leerlingen kan helpen stijlfouten te verbeteren, terwijl ook hier grammatica zijn nut kan bewijzen. Ik kan dat laten zien aan de hand van een schoolonderzoek 5 havo dat betrekking heeft op stijl. Het heeft de volgende aanhef: "Verbeter, indien noodzakelijk, de fout(en) in onderstaande zinnen. (...) Bevat een zin geen fout(en), vermeld dan expliciet
71
