Bundel 5 | Vijfde conferentie Het Schoolvak Nederlands (1992)
Bijdrage: Europeanisering van het literatuuronderwijs? (Frans Hertoghs)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »
We moeten daarbij geen doelen gaan zoeken bij schijnbaar onaantastbare middelen of leerinhouden; dat is de omgekeerde wereld. Maar dat de praktijk van het literair-historisch onderwijs zeer algemeen is, blijkt uit de gegevens uit heel Europa. Voor veel docenten, ook voor Nederlandse en Vlaamse collega's, staat het middel absoluut niet ter discussie. In sommige Zuideuropese landen zijn alle lessen moedertaalonderwijs in de bovenbouw gewijd aan literair-historisch onderwijs, terwijl, de doelstellingen zo algemeen en vaag zijn dat ze op talloze andere manieren bereikt zouden kunnen worden. Wat we in elk geval kunnen doen is de mogelijke doelen inventariseren en die afzetten op flexibele schalen (of assen), en vervolgens kijken of die doelen bereikt kunnen worden door het soort onderwijs dat we kennelijk graag willen geven. Ik kom daar straks op terug. Maar ook al is dat enigszins achteruit geredeneerd, het laat in elk geval de ruimte om doelen te bedenken bij een bestaande lespraktijk. De relatie tussen doel en middelen kan op deze wijze wel hersteld worden.
-
Over de effecten van literair-historisch onderwijs
Bij het ontbreken van expliciet en nauwkeurig geformuleerde doelstellingen kan de cybernetische wet van de terugkoppeling goede diensten bewijzen: als het effect van die actie ongewenst is, moet die actie net zo lang gewijzigd worden tot het ongewenste effect verdwenen is. Het is interessant te zien dat ook in de verschillende Europese landen in verschillende mate en op enigszins verschillende manieren literair-historisch onderwijs gegeven wordt. Als we daarbij verschillen in effecten kunnen opmerken, kunnen we misschien het onderwijs bijsturen zonder dat de formulering van de doelstelling bijgesteld hoeft te worden. Ik zal dan ook eerst vertellen over doelen en daarna over de effecten van de verschillende vormen van literatuuronderwijs. Ik hoop hiermee een kader te scheppen waarin ieder die het literatuuronderwijs een warm hart toedraagt zijn eigen standpunt kan kiezen en rechtvaardigen, niet alleen gelet op wat hij zelf wil bereiken met zijn leerlingen, maar ook met het oog op wat hij werkelijk bereikt.
-
Hiërarchie in doelen voor het literair-historisch onderwijs. De cirkels van het (fictionele) lezen.
In de psychologie is de theorie van de behoeftenhiërarchie van Maslov bekend en eigenlijk alom aanvaard. Die theorie komt hierop neer dat er een rangorde bestaat in de behoeften van alle mensen. Enigszins vereenvoudigd luidt de regel: 'Hogere behoeften kunnen pas bevredigd worden als aan de lagere behoeften in voldoende mate is voldaan.' Bijvoorbeeld de behoefte aan kennis kan pas worden bevredigd als eerst aan de meer primaire behoefte van het lichamelijk welzijn is voldaan. Misschien vindt u dat vanzelfsprekend: je kunt pas iets leren als je geen vreselijke honger meer hebt.
Ik ben van mening dat bij het leesonderwijs ook sprake is van een dergelijke
149
