betekent. Over tot de vraag wat deze wel betekent. Ik citeer een gedeelte van het tweede uitgangspunt van de CVEN:
Algemene vaardigheden die als voorwaardelijk kunnen gelden voor adequaat taalgebruik in vele situaties (correct kunnen formuleren, steekhoudend kunnen argumenteren, goed kunnen samenvatten) verdienen een grotere plaats in examenprogramma's voor vwo en havo dan bijzondere vaardigheden waarop een beroep gedaan wordt bij het uitvoeren van specifieke praktische opdrachten (zoals het bestuderen van een studietekst of het schrijven van een bepaald soort brief).
In dit citaat worden twee eigenschappen van fundamentele vaardigheden genoemd en drie voorbeelden gegeven. Laten we een en ander wat nader bekijken.
Fundamentele vaardigheden zijn algemeen: er wordt een beroep op gedaan 'in vele situaties'. Dit algemeen moet echter niet absoluut opgevat worden, want correct kunnen formuleren - steekhoudend kunnen argumenteren - kunnen samenvatten is niet noodzakelijk voor de situaties. Er is in dit opzicht slechts een relatief verschil met de specifieke functionele vaardigheden: de fundamentele vaardigheden zijn algemener.
Fundamentele vaardigheden zijn voorwaardelijk alleen als je deze vaardigheden in voldoende mate bezit, ben je in staat tot adequaat taalgebruik in allerlei reële situaties. Voorwaardelijk wil in dit verband zeggen dat het altijd noodzakelijk en soms misschien zelfs voldoende is om deze fundamentele vaardigheden te bezitten om in die situaties taal adequaat te kunnen gebruiken. Zo is voor alle produktief-schriftelijke situaties spelvaardigheid een must en is goed kunnen samenvatten wellicht genoeg om allerlei soorten excerpten van welke teksten dan ook te kunnen maken. Overigens moet ook deze eigenschap niet absoluut opgevat worden: noch iemands spelvaardigheid, noch iemands vaardigheid in het samenvatten hoeft perfect te zijn voor redelijk adequaat taalgebruik.
Het algemene en voorwaardelijke karakter hangt samen met een derde, onuitgesproken, maar zeer belangrijke eigenschap van fundamentele vaardigheden: het zijn deelvaardigheden. Dit wil zeggen dat ze zich tot functionele vaardigheden verhouden als deel tot geheel. Functionele vaardigheden als het kunnen schrijven van een sollicitatiebrief zijn samengesteld en wel voor een belangrijk deel uit fundamentele vaardigheden zoals de reeds al te vaak genoemde spelvaardigheid en voor een kleiner gedeelte uit taakspecifieke 'vaardigheden' als het opstellen van een curriculum vitae.
De voorbeelden illustreren, tot slot, dat fundamentele vaardigheden zowel produktief als receptief kunnen zijn en alle aspecten van adequaat taalgebruik bestrijken van orthografische tot retorische. Dit laatste betekent dat de fundamentele vaardigheden, zoals eerder gezegd, de communicatieve gedeeltelijk overlappen. Voor zover communicatieve vaardigheden een algemeen en voorwaardelijke karakter hebben, zijn ze ook fundamenteel.
48
