SITA - Systematische, interactieve tekstanalyse.
Computerondersteund lezen met Nedercom
Henk Bakker
Samenvatting.
In de inleiding wordt een beeld geschetst van hoe leerlingen in het vwo het examenonderdeel Samenvatten aanpakken. Die aanpak vraagt om enige systematisering en aanscherping. Daarna komt de leesvaardigheid in het hbo aan de orde, evenals een cursus Studerend lezen aan de Noordelijke Hogeschool Leeuwarden, faculteit Onderwijs. Deze cursus is computerondersteund door het programma NEDERCOM LEZEN. Tenslotte wordt een voorbeeld gegeven van deze wijze van tekstanalyse.
1 Inleiding
Na het eindexamen Samenvatten Nederlands vwo stonden in De Volkskrant van 14 mei 1993 onder andere de volgende leerlingenreacties te lezen:
"José is erg ontevreden dat ze het afgelopen jaar alleen samenvattingen hebben geoefend door op papier tekstdelen te onderstrepen. 'Zelf echt op papier zetten was er niet bij en dat is toch een heel verschil'." "Roland ... vertelt zonder blikken of blozen dat hij eerst twee pagina's van het examenstuk is gaan lezen, toen is gaan onderstrepen en vervolgens een samenvatting heeft gemaakt. Pas daarna las hij de resterende tekst en vatte ook die samen. Heb je het zo geleerd? Onder het oog van zijn leraar, lacht hij tevreden: 'Nee, maar het werkt wel."
"Rob ... was donderdagmiddag ook ruim op tijd klaar. 'Je zou mijn tekst eens moeten zien. Die bestaat alleen nog maar uit krassen, sterretjes en pijlen. Op die manier analyseer ik voor mezelf een tekst in onderdelen, en daarna schrijf ik dan mijn samenvatting."
De aanpak van deze leerlingen zal veel leraren Nederlands ongetwijfeld niet geheel onbekend voorkomen. Ze lezen de tekst in zijn geheel, of in gedeelten, maken een analyse en schrijven een samenvatting. Moeiteloos zijn drie fasen te onderscheiden:
-
het globaal lezen van de tekst in zijn geheel;
-
het intensief lezen van de tekst en de analyse ervan;
-
het schrijven van een samenvatting op basis van de geanalyseerde tekst.
Wat in de citaten impliciet blijft, is de precieze opbrengst per leesfase. De leerlingen lijken na het globaal lezen van de tekst meteen over te stappen op intensieve lezing, waarbij de tekst voorzien wordt van 'krassen, sterretjes en pijlen' die dienen om a. de tekst te verdelen in onderdelen; b. de hoofdzaken te markeren; en c. misschien verbanden in de tekst aan te geven (met pijlen?). De samenvatting komt tot stand op basis van de 'bewerkte' tekst, en niet op basis van een schema bestaande uit thema, hoofdgedachte, kernuitspraken van alinea's en geëxpliciteerde alineaverbanden.
Voor de hier geciteerde vwo-kandidaten geldt dat een een goed ingeoefende, systematische tekstanalyse geen overbodige luxe zou zijn. Een tekstschema in bovengenoemde zin kan een prima startpunt zijn voor het schrijven van een samenvatting in eigen woorden. Zo'n tekstschema is het resultaat van een adequate verwerking van de tekst. Het maken ervan is tevens een studievaardigheid die zijn nut bij andere schoolvakken en in het vervolgonderwijs kan bewijzen.
1
Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)
