Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: Is het iets van een schaap, meester? (Ton Hendrix & Hans Hulshof)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

stelling, argumenten en conclusies. In wezen valt op een dergelijke benadering niets aan te merken, sterker nog, volgens ons moet een goede deelvaardigheidstraining juist de grondslag zijn voor het leren lezen van zakelijke teksten. Vragen en opdrachten bij een tekst hoeven geen sta-in-de-weg te zijn voor zelfstandig en kritisch leren lezen. Maar de praktijk dat er willekeurige vragen gesteld worden die mijlen ver weg blijven van de inhoud van de tekst, zoals bij 'Pennewip', is ook nu nog steeds aanwezig. Het probleem zit 'm erin dat er met de in het onderwijs getrainde deelvaardigheden verder niet zoveel wordt gedaan: de vaardigheden worden steeds weer opnieuw afzonderlijk geoefend met het oog op het examen.

Het leesonderwijs zou juist verder vorm moeten krijgen door de deelvaardigheden in een overkoepelend, zinvol verband te plaatsen, te integreren in een leesprocedure. Pas dan ervaren leerlingen waarom ze die arbeidsintensieve deelhandelingen op teksten moeten leren toepassen, pas dan beseffen ze hoe waardevol die inspanningen zijn voor hun studievaardigheid.

Wie een tekst leest, probeert betekenis te geven aan de samenhangende woordenreeks die voorligt. Dat is geen lineair proces, een (goede) lezer probeert dat wat hij al weet van het onderwerp te mobiliseren, te vergelijken, nog een stukje te herlezen etc. Hij past allerlei strategieën toe om het proces van betekenis geven te bevorderen. Waar het ons nu om gaat is dat leerlingen leren een analysetechniek te hanteren, een systematiek of een procedure voor zelfstandig lezen. De systematiek die ons voor ogen staat noemen we (met Drop, 1983): een interactieve analyse top-down en bottom-up. Op deze begrippen komen we zo dadelijk nog terug.

De kerndoelen (deugdelijkheidseisen) van de basisvorming voor lezen en het CVEN-advies over eindtermen voor leesvaardigheid voor havo en vwo koersen in de goede richting: van geïsoleerde deelvaardigheden naar een samenhangende procedure voor lezen, van tekstbehandeling naar communicatieve analyse.

3 Vijf stappen: van voorbereiding naar beoordeling

Een docent die het te behandelen tekstmateriaal zelf goed verwerkt heeft, kan zijn vragen zo kiezen en formuleren, dat leerlingen die vragen en opdrachten als een ondersteuning ervaren voor een zorgvuldige interpretatie en analyse en uiteindelijk de beoordeling van de tekst. We onderscheiden voor het zelfstandig (leren) lezen van zakelijke teksten vijf elkaar opvolgende stappen:

A   Voorbereiding: vooral aanvullende achtergrondinformatie, zoals context, bron, auteur, onderwerp, begrippen.

  •    Eerste lezing: eerste kennismaking met de inhoud.

C   Studerend lezen en samenvatten: doordringen in de wereld van de tekst door intensief lezen aan de hand van gerichte vragen.

  •    Verwerking en beoordeling.

  •    Andere activiteiten, zoals spreek- en schrijfopdrachten.

Stap C is natuurlijk de eerste belangrijke en noodzakelijke stap van de studievaardigheid, maar staat altijd nog in het teken van stap D als de tweede component van

108