Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: Is het iets van een schaap, meester? (Ton Hendrix & Hans Hulshof)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

Voor deze aanpak is het meestal nodig de tekst eerst helemaal gelezen te hebben (stappen A en B). Het middengedeelte van de tekst zal pas dan in de analyse betrokken worden als exactere gegevens nodig zijn voor het maken van een samenvatting. Soms moet de analyse van het middendeel uitkomst bieden voor de geldigheid van aannames of voorlopige bevindingen uit de analyse van titel, inleiding en slot.

De bottom-up analyse dient vooral ter controle en eventuele correctie van de topdown vastgestelde, tekststructurerende inhoudselementen. Hoe uitvoeriger de analyse moet zijn, des te meer zal er geïntegreerd moeten worden vanuit een bottom-up leesproces. Het kunnen hanteren van deze methode veronderstelt een redelijk geoefend lezer en is het resultaat van een longitudinaal opgezet en cursorisch leesonderwijs.

5 Tekstsoorten

Om een dergelijke interactieve analyse te kunnen uitvoeren en te weten wat voor soort samenvatting van de geanalyseerde tekst gemaakt moet worden, is het vaststellen van de tekstsoort in kwestie belangrijk. Helaas is daarover in de vakliteratuur nog niet het laatste woord gezegd. Wij hanteren de volgende omschrijvingen voor drie fundamentele tekstsoorten: uiteenzetting, beschouwing en betoog.

Bij de uiteenzetting gaat het om het objectief uitleg geven, indelingen aanduiden, samenhangen en processen verduidelijken, etc. Vgl. een informatieve tekst over de werking van het systeem van de presidentsverkiezing in de VS.

Bij de beschouwing gaat het om een subjectieve tekst waarin interpretaties, vergelijkingen, verklaringen, opinies e.d. ter overweging worden aangeboden. Vgl. een beschouwing over de voors en tegens van huiswerk.

In het betoog worden argumenten voor of tegen een standpunt aangevoerd om te overtuigen. Het vertoont een grote inhoudelijke samenhang en duidelijke hiërarchie. Vergelijk een betoog over de stelling waarom literatuuronderwijs beter afgeschaft kan worden.

De samenvatting van een uiteenzetting en beschouwing geeft de gedachtengang in een zo beknopt mogelijke en in goed Nederlands gestelde tekst weer: beknopte samenvatting. De samenvatting van een betoog geeft de essentie, weer, bestaande uit de vraagstelling, centrale stelling en de voornaamste ondersteunende argumenten in een in goed Nederlands gestelde tekst: informatieve samenvatting (Braet 1988). Uiteraard zijn er ook beschouwende teksten waarin een betogend gedeelte is opgenomen. Ook dat moet herkend worden in verband met analyse en samenvatting.

6 Instructie

Voor het sturen en controleren van het leesgedrag heeft de lezer/leerling kennis nodig van verschillende strategieën: declaratieve (wat), procedurele (hoe) en conditionele kennis (wanneer). Er wordt in de huidige onderwijspraktijk weinig expliciete

111