en wij leggen een verband met boekdrukkunst, boekverluchting van nu en toen (miniaturen, getijdenboeken, houtsneden in volksboeken)14
Dit zijn maar enkele voorbeelden. Men kan er natuurlijk legio andere bedenken. Belangrijk is in elk geval dat we op deze manier uitgaan van de ervaringswereld van onze leerlingen en die door vergelijking dichter brengen bij die middeleeuwse wereld en zo dichter bij de inhoud en de thematiek van de tekst.
4.2 De tweede fase
In de volgende fase dient de opgebouwde ervaring met de tekst als achtergrond voor de historische interpretatie. Hierbij komt het ànders zijn van de tekst en het tijdskader op de voorgrond. Tekst en context van de oudere tekst worden opgeroepen.
4.2.1 Anders zijn
Uit de tekst lezen we het anders zijn van de inhoud, om de thematiek en de vorm van het boek toe te lichten. We kiezen één of meer fragmenten uit het boek; leesbaar blijven, onder meer het pact met de duivel, het 'optreden' van Mariken in den Boom met het rederijkersrefrein, het spel van Mascheroen, de biecht bij de paus. Vervolgens analyseren we de tekst inhoudelijk, thematisch en structureel. Daartoe vergelijken we 'Mariken' met contemporaine teksten:
-
exempelen15
-
volksboeken, onder meer Jan van Beverley16
-
epische en dramatische teksten, onder meer Beatrijs, De Eerste Bliscap van Maria, Elckerlyc; Het Spel vanden Heiligen Sacramente vander Nyeuwervaert (Jan Smeken);
-
teksten met gelijkende thematiek: Heer Daneelken, Tannhäuser, Faust, Theophilus.
Zo komen we terecht bij verhalen over duivelrijen, Mariadevotie, de werking van de genade, biecht en boete, de passie van ons Heer, sacramentsdevotie, bedevaarten, processies, ommegangen en de rol van de rederijkers daarin.
4.2.2 Tijdskader
We onderbouwen deze verhalen met secundaire teksten, onder meer uit Le Goff, Pleij, Janssens", die we als essays in de klas kunnen lezen om het mentale tijdskader te verhelderen. Dat contemporaine mentale tijdskader illustreren we verder met een interartistieke aanpak; we werken multi-mediaal om in die schets het tijdskader van toen te vergelijken met nu, aan de hand van:
- Bourgondische muziek, die rustig kan voortlopen tijdens de les; leerlingen verbazen zich over een idioom waarmee ze niet zo vertrouwd zijn; de opera 'Mariken' van Martinú(18); het lied Maschero van Rum;
- de thematiek van het boek ondersteunen we 'pictografisch' met dia's van getijdenboeken en afbeeldingen van de stad in de middeleeuwen (oude stadsgezichten, markt, herbergen), in contrast met het platteland; transparanten van Bosch (De Hel), Breughel (Luxuria) en (de Dulle Griet), Gillis Mostaert (Een Passiespel op de grote markt), Pieter Breughel II (Kermis te Hoboken), Rogier van der Weijden (Sacramentsaltaar) ...; deze beelden versterken/illustreren wat onze leerlingen in de teksten lezen over de duivel, de zeven hoofdzonden (die in 'Mariken' perfect aan te wijzen zijn), de ketting schuld-schuldbesef-straf-boete, met daarin een centrale plaats van
13
