Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: Exemplarisch werken met oude teksten (Mark van Bavel)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

middelaars, genade en biecht; de devotie tot Maria, Maria als middelares, de sacramentsdevotie, passieverhalen; op deze manier ondersteunen we niet alleen de thematiek, maar wijzen we onze leerlingen meteen op het allegorische karakter van beelden van toen in contrast met heel wat beelden van nu, die vaak leeg en vlak zijn, met vaak louter freudiaanse connotaties. Dit moet ons aansporen om ook teksten van toen na te lezen op hun allegorische verwijswaarde.19

4.3 De derde fase

In een derde fase pogen we de historische horizon met de hedendaagse te versmelten door de receptie van de tekst, een structureel-thematische vergelijking met hedendaagse theaterteksten en hun enscenering en gaan we op zoek naar Europese trekken in 'Mariken' en de late middeleeuwen.

4.3.1 De receptie van de tekst

Die verzoening tussen actualiseren en historiseren komt tot stand doordat we het verwachtingspatroon en de eerste ervaring van onze leerlingen hebben aangevuld met rijkelijk geïllustreerde toegevoegde historische informatie. Dit moet leiden tot inzicht in en ervaring met het gelijkende (het tijdloze) en het anders zijn (het tijdelijke).

Daartoe kunnen we letten op de doorwerking van de tekst en ons een aantal vragen stellen over 'Mariken' toen en nu:

  • waar plaatsen we een tekst die omstreeks 1515/1518 gedrukt werd bij Vorsterman en daardoor tijdgenoot is van de tekst van Suster Bertken (1514), de humanistische tekst van Thomas More, Utopia (1516) en Luthers reformatorische stellingen van Wittenberg (1517)? Hebben we te maken met een middeleeuwse verhaalstof (is kennis des duivels?) op de vooravond van humanisme en reformatie? Dit is een mooie inleiding voor onze leerlingen op het probleem van periodiseren. Historisch inzicht houdt in dat we teksten in een historische context onderbrengen. Hoe ga je daarbij te werk? Neem je daartoe het jaar van publikatie? Of baseer je op het tijdskader in het boek (Mariken is perfect te dateren)? Of baseer je je op de thematiek van het boek?

  • In welke vorm kennen we die oude teksten? Wat gebeurde er met die middeleeuwse handschriften? Waarom werd 'Mariken' tot twee maal toe verboden? Hoe leefde 'Mariken' dan verder?(20) Hoe komt het dat wij vandaag de dag zoveel verschillende versies kennen van een zelfde tekst? Wat gebeurde er met het handschrift ? Hoe kan het dat een filoloog, Prudens van Duysse, 'Mariken' als bij toeval vindt in 1838? Waarom werd 'Mariken' in de tweede helft van de negentiende eeuw zo snel en gretig gecanoniseerd?21

  • Werd 'Mariken' opgevoerd? Is het dus een toneeltekst? Hoe komt het dan dat over die opvoeringen nauwelijks sporen te vinden zijn? Hoe wordt 'Mariken' nu opgevoerd? Hoe zag die eerste moderne opvoering eruit?(22) Gebruikte men daarbij de bindtekst? Inspireerde men zich op de beelden van toen? Wordt 'Mariken' nog opgevoerd? Hoe wordt het stuk door moderne regisseurs in recente opvoeringen uitgewerkt? Fotomateriaal daarvan vinden we in:

-Het schouwtoneel, 1920, enscenering gebaseerd op de houtsneden23,

-het Vlaamse Volkstoneel, 1920

-De ghesellen van der Spele, Utrecht, 1948 (?),25

14