Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: Een mooi vak: leraar Nederlands (P.H. Bosua)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

effectiever zijn....

Abstractie concretiseren

Hoewel dit waarschijnlijk veel eist van een docent, lijkt het steeds noodzakelijker vooral de abstracte elementen die in ons leven zo'n belangrijke rol spelen, concreet te maken voor de leerlingen. Met vaak media als televisie en weekblad als leidraad, wordt alsmaar minder een beroep gedaan op het creatieve denkvermogen van veel mensen. Zelfs concrete zaken blijven voor velen op grote afstand. Kennis der natuur wordt uitsluitend verkregen via de tv en video. Middeleeuwse geschiedenis wordt nagespeeld, maar op die manier komt de benadering wel gevaarlijk dicht in de buurt van de 'werkelijkheid' van een gemiddelde soap-serie of gemiddeld feuilleton. Wat is het verschil? Wat is werkelijkheid en wat is fictie? Dat wordt nauwelijks verteld of uitgelegd.

Door de verregaande individualisering van de samenleving lijken we ook relationeel steeds vaker te moeten terugvallen op abstracte boekenkennis en op wat we 'geleerd' hebben. Veranderende gezinssamenstellingen en opvoedingspatronen zijn er de oorzaak van dat jonge mensen meer en meer op zichzelf aangewezen zijn bij het bepalen van eeuwenoude normen en waarden, terwijl juist dit abstracte proces zoveel begeleiding en explicatie behoeft. Taal, en met name de moedertaal, vormt hierbij een essentieel element. Daarom pleit ik altijd voor de slogan: laat de letters leven! Elk woord heeft een bepaalde functie en is Ontleend aan de werkelijkheid. Dit geldt eveneens voor de manier waarop zij in volgorde worden gezet en daardoor een zekere betekenis krijgen: grammatica. En daarom bestrijd ik ten enen male het standpunt dat grammatica een saai onderdeel van het taalonderwijs zou zijn.

4 Het belang van het Nederlands

Taal is de concretisering van het abstracte denken. Een stelling die, naar mijn mening, redelijk hout snijdt. Dit in tegenstelling overigens met Chomsky's uitspraak: taal is de spiegel van de geest. Hoewel dit bij een collectieve taaluiting niet te bestrijden valt, kan iemand individueel bijvoorbeeld een mening verkondigen waar hij beslist niet achter hoeft te staan, doch omwille van andere redenen doet alsof... Taal is doodsimpel en hoeft zelfs nauwelijks expliciet te worden aangeleerd. Het zinnetje 'Ik wil niet naar school' wordt pas ingewikkeld wanneer we moeten leren dat hier sprake is van een onderwerp, een gezegde en twee bepalingen. Lijnrecht hiertegenover staat de uitspraak: taal is een mirakel; iets wat ons mens maakt.

Naar mijn mening zijn beide opvattingen te verdedigen. Echter, dat het vermogen tot het uitbrengen van een taaluiting vanzelfsprekend is, betekent nog niet dat dit volgens een simpel proces verloopt. Ik snap wel dat een trein rijdt en wat dat kan betekenen, maar hoe hij tot die beweging komt is mij een raadsel, om over een faxbericht van Amsterdam naar Hong Kong maar niet te spreken. Taal zorgt er onder andere wel voor dat wij ons bewust zijn van het verleden, het heden en de toekomst, waarmee mensen zich onderscheiden van de dierenwereld.

Taal is een instrument om te kunnen overleven. Sociale klassen en verhoudingen kunnen we onderscheiden door bijvoorbeeld geografische gegevens, inkomen, beroep,

32