Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: Taalkunde in de basisvorming (Carl Brüsewitz & Marja Out)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

toestand van voor de negentiende eeuw: ieder schrijft zoals hem of haar goeddunkt. Voor sommige schrijvers lijkt dat een paradijselijke toestand, maar de nadelen voor de lezer zijn zo evident dat afschaffen van een officiële spellingregeling niet aan de orde is. Bij grammatica ligt dat anders. 'Omdat van enig positief effect nooit iets gebleken zou zijn, hoeft niemand bang te zijn dat afschaffing van grammaticaonderwijs een nadelig effect heeft.' Wie dat gelooft, ziet over het hoofd dat niet aantonen dat iets effect heeft, niet gelijk staat met aantonen dat iets geen effect heeft.

Een ander verschil is dat grammatica niet en spelling wèl een officiële regeling van het schriftelijke taalgebruik betreft. De schoolgrammatica stelt natuurlijk wel zekere normen aan taalgebruik. Voor sommigen is dat juist één van de bezwaren ertegen. Met een voorbeeld uit Marten Toonders verhaal 'De spliterwt': Zo liepen enige tijd later Heer Bommel en Tom Poes met wollen dassen om door het Donkere Bomen Bos om te gaan botaniseren. Volgens de traditionele spraakkunst is deze zin grammaticaal niet correct. Het onderwerp, Heer Bommel en Tom Poes, is door zijn plaats problematisch. Volgens de spraakkunstregels heeft deze zin een aantal varianten die wèl correct zijn, zoals: Zo liepen Heer Bommel en Tom Poes enige tijd later met wollen dassen om door het Donkere-bomenbos om te gaan botaniseren. Deze zin voldoet wel aan de eisen, maar we betwijfelen of Marten Toonder er zijn taalgebruik mee zou verbeteren. We kunnen ons voorstellen dat u dit een enigszins overdreven voorbeeld van een bezwaar tegen traditionele grammatica vindt. Daarom voldoet voor u -naar we hopen- ook niet de volgende retorische toevoeging: en hoe zouden dan de beklagenswaardigen die in basisschool of -vorming aan dergelijke onzin worden blootgesteld er hun taalvaardigheid in het Nederlands mee vergroten? De vraag blijft dus nog steeds of afschaffen van schoolgrammatica de beste mogelijkheid is.

Er zijn nog niet veel scholen overgegaan tot het (volledig) vervangen van schoolgrammatica. Nu het vormgeven van de wettelijk voorgeschreven basisvorming in het voortgezet onderwijs docententeams noodzaakt de gekozen onderwijsmiddelen te heroverwegen, kunnen ze de grammatica naar de prullenbak verwijzen. Maar met enige verwondering constateren we dat in diverse 'bavo-methodes' veel meer grammatica wordt aangeboden dan voorgeschreven is volgens de kerndoelen.1

De basisvorming dwingt tot nadenken over samenhang in het onderwijsaanbod als geheel en grammatica biedt mogelijkheden van samenwerking tussen de talen. Tordoir en Damhuis (1982) concludeerden na hun onderzoek naar de aansluiting van de leerstof in het traditionele grammaticaonderwijs op de grammatica .in het vto:

'het overgrote deel van de bij Nederlands gegeven grammatica kan niet functioneren in het vreemdetalenonderwijs in de brugklas, omdat (dit) van deze kennis geen gebruik maakt. De dienende functie van het grammatica-onderwijs t.o.v. het vreemde-talenonderwijs is in de brugklas derhalve te verwaarlozen.'

Maar dat hoeft niet zo te blijven.

3 Alternatieven voor ontleden en woordbenoemen

In zijn bijdrage aan de tweede HSN-conferentie spreekt Jef Pepermans (1988) een vermoeden uit: (noot 13, p.193) 'Ik heb zeer sterke vermoedens dat slecht schrijven

50