Doorzoek alle bundels

Zoek in de bundels:
Uitgebreid zoeken »

Bundel 7 | Zevende conferentie Het Schoolvak Nederlands (1994)

Bijdrage: De saaiheid van de lessen Nederlands (Ides Callebaut)
Download deze bijdrage in PDF-formaat »

Het leesonderwijs wordt gelukkig niet meer gereduceerd 'tot het lezen van fictie. Maar is er toch geen reductie van de werkelijkheid als teksten niet systematisch in hun volledige communicatiesituatie behandeld worden omdat de leerkrachten niet systematisch met een communicatiemodel werken? Veel leerkrachten zeggen waarschijnlijk dat de voornaamste doelstelling van hun literatuuronderwijs is dat leerlingen ook na hun schooltijd nog graag en goed lezen en dat ze ook dan nog goede, boeiende, interessante dingen lezen. Maar hoe komt het dan dat de Europese ministers van cultuur een campagne opgezet hebben om het lezen te bevorderen?

Hoeveel mensen ervaren op school dat kunnen lezen toch iets ongelooflijks is? Velen zouden er wat voor over hebben om eens de hand te mogen drukken van mensen als Einstein, Van Gogh, Da Vinci, terwijl ze er niet aan denken hun geschriften te lezen. Maar door te lezen kun je hun diepste gedachten en gevoelens vernemen, die ze je in een los babbeltje toch niet verteld zouden hebben! Door in een hoekje te zitten lezen kun je een beetje begrijpen hoe Basho, Singer, Shakespeare, Marquez, Rushdie, Irving of Anne Frank tegen het leven aankeken. Fantastisch toch! Op die manier kun je ook een beetje voelen wat het moet geweest zijn om in een concentratiekamp opgesloten te zitten, zonder dat je zelf al die ellende hebt moeten meemaken. Is dat niet prachtig? Waarom lezen dan zo weinig mensen Dostojewski, Bodifée, Wildiers, Petrarca, Prigogine...? Waarom lezen ze wel het t.v.-blad en de aanbiedingen van de supermarkt? Dat hebben ze toch op school niet geleerd? Hebben ze op school misschien de pest gekregen aan het lezen van 'serieuze' literatuur?

Hoeveel leerkrachten beseffen dat ze door hun leeslessen kunnen bijdragen tot een betere verstandhouding tussen mensen en tot het voorkomen van toestanden zoals in ex-Joegoslavië? Mensen die zich echt hebben leren inleven in de schrijver en in de personages van een tekst, kunnen het toch over hun hart niet meer krijgen andere mensen pijn te doen, te vervolgen, te verkrachten, te vermoorden? Maar hoe vaak zou er op de voorbereiding van een leesles staan: 'doelstelling onder meer het bevorderen van een betere verstandhouding tussen mensen door het oefenen van persoonsgericht lezen'? Maar waarom lees je literatuur, als het niet is om jezelf en andere mensen, situaties en gebeurtenissen beter te begrijpen en aan te voelen?

Ik twijfel eraan of de meeste mensen op school echt leren lezen. Veel echte lezers hebben het immers elders of alleen geleerd? Hoe komt dat? Zou literatuuronderwijs nog vaak gereduceerd worden tot etiketten plakken, namen van auteurs, stromingen, stijlmiddelen kennen, structuren begrijpen, psychologische verklaringen kennen, biografieën kennen? Zou het zo zijn dat met gedichten en verhalen niet altijd gedaan wordt waarvoor ze eigenlijk bedoeld zijn? Zouden de literatuurlessen al net zo literatuur- en wereldvreemd zijn als de literatuurwetenschap waarop ze gebaseerd zijn? Toch stel ik vast dat twee van de auteurs die de laatste jaren de grootste indruk op mij gemaakt hebben, George Steiner en René Girard, literatuurwetenschappers zijn. En die houden zich volgens mij niet met wereldvreemde zaken bezig.

Leren leerlingen het verschil tussen goede literatuur en brol? Of wordt daar nog altijd niet over gesproken omdat dat niet wetenschappelijk is en dus ook niet schools? Geven literatuurlessen nog vaak de verkeerde indruk dat we die prachtige gedichten en verhalen kunnen begrijpen en uitleggen? Onze collega's weten toch dat gedichten en verhalen natuurlijk nooit hetzelfde zijn als de uitleg die eraan gegeven wordt.

69