taalunieversum

Een analytische aanpak van taalvaardigheidsonderwijs   139

taalaanbod dat met een taak gepaard gaat, verwerken als een globaal geheel, zonder daarom de verschillende elementen ervan te begrijpen. Verder gevorderde leerders richten hun aandacht op bepaalde woorden of structuren die in de taak voorkomen.

2 Over het begrip 'taak'

2.1 De essentie van analytische taken

In een analytische aanpak wordt het begrip 'taak' omschreven als 'dat wat je in taal doet om een bepaald doel te bereiken'. Taken kunnen daarbij veel verschillende vormen aannemen. Ze kunnen in hoofdzaak receptief of in hoofdzaak produktief zijn, gebruik van gesproken of van geschreven taal impliceren, en vanwege de leerder talige of niet-talige reacties verlangen.

Eén principe is dwingend voor analytische taken : als een taak i.v.m. taalverwerving wil renderen, moet er een behoorlijke afstand bestaan tussen dat wat de taak aan vaardigheden vereist en dat wat de leerlingen aan vaardigheden in huis hebben. De taak moet voldoende relevante nieuwigheden bevatten die een obstakel vormen voor de leerder, zodat hij zich vragen gaat stellen en daardoor de behoefte ervaart om betekenissen te achterhalen. Die nieuwigheid kan zich op twee niveaus voordoen : (a) kennis van de wereld, (b) cognitieve vaardigheden.

1. Niveau 1: kennis van de wereld. De taak bevat nieuwe elementen van kennis van de wereld, die dan meteen ook de introductie van nieuwe talige etiketten (d.i. nieuwe woorden) impliceren. Om die nieuwigheid te kunnen vatten moet de leerder anderzijds ook al een bepaalde portie kennis van die wereld hebben. Taken balanceren met andere woorden dus ergens tussen de eisen 'uitbreiding van' en 'aansluiting op'.

2. Niveau 2: cognitieve vaardigheden. Een andere nieuwigheid doet zich voor wanneer de taak een beroep doet op een hoger niveau van cognitieve vaardigheid. Het uitvoeren van een taak veronderstelt een bepaald niveau van verwerking van de informatie die in de taak zit. Informatie opnemen en begrijpen zoals die in de tekst wordt aangeboden (het zogenaamde beschrijvend verwerken) is één ding, de informatie die de tekst biedt structurerend of evaluerend verwerken is heel wat anders. Een voorbeeld van een structurerende taak is een samenvattingsopdracht : samenvatten impliceert niet alleen het opnemen en begrijpen van de informatie, maar ook het duidelijk onderscheiden van hoofd- en bijzaken. Het gaat dus om een actieve (her)ordening van de informatie. Evaluerend verwerken van informatie impliceert niet alleen een structurerende verwerking, maar bovendien een vergelijken van de aangeboden informatie met andere bronnen of met bepaalde (concrete of abstracte) kennis die de 'verwerker' vooraf al had (zijn aanwezige kennis van de wereld). Op basis van deze vergelijking kan dan een waarde-oordeel gevormd worden met betrekking tot de nieuwe informatie. (Sluit die informatie aan of niet ? Waarom wel of waarom niet ?) Of de informatie kan